Adventist Pioneer
Library
aplib.orgLibrary
Table of Contents
23 / 31
23 / 31

Cipaturo 20 — Sembe mu Mulimo wa Pakwamba

John Norton Loughborough

GSAM 311.1“Unganikirani kwa ine ŵatuŵa ŵane; awo ŵachita phangano na ine mwa sembe. Ndipo machanya ghatipharazgenge urunji wake, chifukwa Chiuta ndiyo mweruzgi mweneko.”1

GSAM 311.2Mu Kusanda na Mupharazgi wa Juni 3, 1902, tikuŵazga kuti:

GSAM 311.2“Awo ŵakunjira mu mulimo sono ŵakumanya pachoko waka vya kujinora na kujipeleka kwa awo Fumu yikaŵikapo katundu wa mulimo wake pakwamba. Ivyo vikachitika kale vikwenera kuŵayowoyekera kanandi waka, chifukwa ŵakwenera kulutiska panthazi mulimo na kujiyuyura kwenekura na kujipeleka uko kukaŵa mwa ŵantchito ŵakugomezgeka ŵa kale.”

GSAM 311.3Kweniso, mu Maukaboni ku Mpingo, Buku 7, mukusangika mazgu agha:

GSAM 311.3“Tikusendelera ku umaliro wa mdauko wa charu ichi, ndipo vigaŵa vyakupambanapambana vya mulimo wa Chiuta vikwenera kulutiskika panthazi na kujipeleka kukuru chomene kuluska uko kwawoneka kale.”2

GSAM 311.4Tayowoyapo kale vya umo vikaŵira apo Mulara Bates wakachiskika, mu 1846, kulemba na kusindikizga buku lake lakwamba pa nkhani ya Sabata. Tayowoyaposo vya masuzgo gha Mulara James White apo, mu 1849, wakamba kusindikizga nyuzipepara yakuchemeka Unenesko wa Sono.

GSAM 311Kabuku Kakuyowoya vya Kuchanya Kukujulika

GSAM 311.5Pamanyuma pa mboniwoni ya nchimi iyo yikapika kwa Amai White ku Topsham, Maine, mu nyengo ya kuthothoka kwa mahamba mu 1846, apo ŵakalongoreka mapulaneti ghanyake, Mulara Bates wakanozga ivyo wakalemba vya kabuku ka Kuchanya Kukujulika. Kweni pakakhumbikwanga chomene ndalama zakusindikizgira. Kuti wawovwire pa nkhani iyi, mudumbu munyake uyo wakakhalanga ku Massachusetts, uyo wakaŵa kuti wamalizga waka kupanga kapeti yiphya ya vigamba vya salu na kuyitandika pasi, wakayiwuskapo na kuyiguliska. Ndalama izo wakapokera wakazipeleka kwa Mulara Bates, ndipo zikamovwira kusindikizga buku lake lachiŵiri.

GSAM 312Kabuku Kakuyowoya vya Mulimo wa Kudinda Chidindo

GSAM 312.1Pamanyuma pa mboniwoni ya nchimi ya mulimo wa kudinda chidindo, iyo yikapika ku Dorchester, Mass., pa Novembala 18, 1848, Mulara Bates wakalemba kabuku kachitatu, ka mutu wakuti Chidindo cha Chiuta Wamoyo. Apa naposo wakasangana na suzgo la kusoŵa ndalama zakusindikizgira. Chokoro chichoko pa msinkhu chikati chapulika vya suzgo ili, chikaguliska kanyumba kake ako kakaŵa ku mizi, ndipo chikapeleka kwa Mulara Bates hafu ya ndalama izo chikapokera. Ntheura wakawovwirikaso kulipira kusindikizga buku.

GSAM 312Vyakukhumbikwa vya Mulimo wa Kusindikizga

GSAM 312.2Mu 1851-52, Kusanda kwa Kwiza na Mupharazgi wa Sabata wakasindikizgikanga ku Saratoga Springs, N.Y. Kwenekuku A Thompson ŵakapa Mulara White na muwoli wake malo ghakukhala kwambura kulipira. Ndipo na vinthu vya mu nyumba ivyo ŵakabwereka, ŵakaŵaso na mwaŵi wakwamba kukhala nga mbumba.

GSAM 312.3Pa nyengo iyi awo ŵakagomezganga unenesko wa sono ŵakasazgikiranga, ndipo pakukhumbikwanga kuti Mulara White na Amai White ŵaŵateŵetere ŵekha. Ivi, pamoza na mulimo wa kunozga vyakulemba, vikapangiska kuti pakhumbikwenge ŵakovwira mu ofesi. Pa nyengo yeneyiyo ŵanji ŵakachiskika kuti ŵawovwire mu mulimo wa vyakulemba. Nga ntchiyelezgero cha umo Fumu yikugwilira ntchito pakuzgora chipulikano cha ŵanthu ŵake na kuwuska ŵantchito pa nyengo yakukhumbikwa, tikuyowoya ivyo vikachitikira mudumbu wakujipeleka, Amai Rebecca Smith, ŵa ku West Wilton, N.H.:—

GSAM 312.4Nyengo iyo ŵakalindiliranga yikati yajumpha, mwana wawo mwanalume Uriah na mwana wawo mwanakazi Annie R. ŵakakhumbanga chomene kuluta ku sukulu kuti ŵajinozgere kuŵa ŵasambizgi. Mama wawo ŵakawopanga kuti ŵana ŵawo ŵakapulikanga mtima wa charu pachokopachoko; ndipo nadi, wofi wawo ukaŵa wambura chifukwa yayi. Ŵana nawo ŵakaŵatemwanga mama wawo nga umo iwo ŵakaŵatemweranga.

GSAM 313Uriah Smith ku Sukulu ya Phillips

GSAM 313.1Kufuma mu 1848 kufika mu 1851 mwana mwanalume wakasambiranga ku Sukulu ya Phillips ku Exeter, N. H. Kwenekuko ŵasambiri ŵakasambizgikanga ivyo vikasambizgikanga mu chaka chakwamba cha koleji, kuti para ŵanjira mu koleji ŵaŵe kuti ŵali kale panthazi na chaka chimoza. Wakamalizga masambiro agha. Mu 1851 wakagwiranga ntchito kuti wasange ndalama zakulutira ku koleji. Kweni chifukwa chakuti bwana wake bizinesi yikamuthera, wakataya ndalama zake, ndipo chifukwa cha ichi wakaleka ndondomeko yakusambira ku koleji iyo wakayikhumbanga kwa nyengo yitali.

GSAM 313Msungwana Smith ku Sukulu ya Ŵasungwana

GSAM 313.2Apo Uriah wakaŵa ku sukulu iyo, mudumbu wake wakasambiranga ku sukulu ya ŵasungwana ku Charlestown, Mass. Masambiro ghake kwenekura ghakaŵa pafupi kumara. Pakuti wakaŵa pafupi kufumako ku sukulu, iyo na mudumbu wake ŵakapika mwaŵi wa kusambizga ku sukulu ya ku Mt. Vernon, N.H., kwa vyaka vitatu, pa malipiro gha $1,000 pa chaka, pamoza na chakurya na malo ghakukhala.

GSAM 313.3Pa nyengo iyi mama wawo ŵakapokelera “unenesko wa sono.” Sono malurombo ghawo ghakuyowoya vya ŵana ŵawo ghakaŵa ghakufumira pasi pamtima ndiposo ghakufwilirapo kuluska kumasinda kose, usange chikaŵa chamachitiko. Mulara Bates wakafika ku West Wilton, ndipo Amai Smith ŵakamulongosolera vya ŵana ŵawo; ŵakalomba kuti ŵana aŵa ŵang'anamuke mtima. Mulara Bates wakalindiliranga kuti pamanyuma pa mazuŵa ghachoko waka wazamuchita maungano ku Somerville, Mass., mu nyumba ya Paul Folsom. Amai Smith ŵakeneranga kulembera mwana wawo msungwana, kumuchemera ku ungano. Pa nyengo iyi, Mulara Bates na mama wa msungwana uyu ŵakeneranga kulomba kuti Chiuta wachiske mtima wake kuti walute ku ungano.

GSAM 313Maloto Ghaŵiri Ghafiskika

GSAM 313.4Mulara Bates wakaŵa kuti wandanjirepo mu chipinda icho ungano ukeneranga kuchitikiramo, ntheura wakamanyanga yayi umo chikaŵira. Usiku pambere ungano undachitike, wakalota kuti wakaŵa mu chipinda ichi, ndipo mipando yose yikazura, kupatulako umoza pera uwo ukaŵa pafupi na muryango. Wakalotaso kuti wakasintha nkhani iyo wakakhumbanga kuyowoyapo, ndipo wakayowoya pa nkhani ya chihema chakupatulika; kuti ŵakimba sumu yakwamba, ŵalomba na kwimba sumu yachiŵiri, ndipo wakaŵa kuti wajura waka Baibolo lake ndipo wakaŵazganga kuti, “Mpaka mazuŵa 2300, penepapo chihema chakupatulika chizamutoweskeka,” uku wakulongora chithuzithuzi cha chihema chakupatulika pa chati. Pa nyengo yeneyiyo muryango ukajulika, ndipo msungwana wakanjira na kukhala pa mpando wambura munthu. Wakalotaso kuti msungwana uyo wakaŵa Annie R. Smith, ndipo kuti nyengo yeneyiyo wakamba kunweka na kupokelera unenesko.

GSAM 314.1Ungano wa Mulara Bates ukaŵa pa Sabata (Chisulo), ndipo pakuti pa zuŵa ili kukaŵavya sukulu, Annie wakati, “Kuti nikondweske waka amama, nilutenge.” Usiku pambere Sabata iyi yindafike, wakalota kuti waluta, kweni wachedwa. Wakati wafika pa muryango, sumu yakwamba yikaŵa kuti yimbika kale, lurombo lwalombeka, ndipo ŵakaŵa pafupi kumalizga sumu yachiŵiri. Apo wakanjiranga, wakawona kuti mipando yose yikazura, kupatulako uwo ukaŵa pafupi na muryango. Muyowoyi mutali, wachindami na wakukondweska wakalongoranga chati ya mtundu uwo wakaŵa kuti wandawonepo, ndipo wakawerezganga kuti, “Mpaka mazuŵa 2300, penepapo chihema chakupatulika chizamutoweskeka.” Wakalota kuti ivyo wakayowoyanga vikamunozga chomene, ndiposo kuti ukaŵa unenesko.

GSAM 314.2Wakanyamuka mwakutendekera kuluta ku ungano, kweni wakazgeŵa nthowa, ntheura wakatondeka kufika m'paka apo ŵakimbanga umaliro wa sumu yachiŵiri. Wakati wanjira, vyose vikaŵa ndendende nga umo wakaviwonera mu maloto, ndipo mwanalume mweneyura wa mu maloto ghake wakawerezganga mwakuyana waka lemba la Daniyeli 8:14. Nyengo yeneyiyo mtima wake ukakhorwa.

GSAM 314.3Mulara Bates wakakumbuka yayi maloto ghake m'paka apo msungwana uyu wakanjira na kukhala pa mpando. Wakanozgekera kuyowoya nkhani yinyake, kweni maghanoghano ghake ghakaweleranga ku nkhani ya chihema chakupatulika. Apo wakawerezganga lemba, maloto ghake ghakamwiziraso mu maghanoghano, ndipo wakalomba chamumtima kuti wawovwirike kuyowoya ku mitima ya ŵakupulika ŵake. Wakayowoya mwakufwatuka chomene pakulongosora vya kujumpha kwa nyengo iyo ŵakalindiliranga, ivyo Annie wakavimanyanga. Pamanyuma wakalongosora unenesko wa uthenga wa mungelo wachitatu na Sabata.

GSAM 315Annie Smith Wakupokelera Unenesko

GSAM 315.1Apo wakamalizganga ungano, wakaluta kwa Annie na kuyowoya kuti, “Nkhugomezga kuti ndiwe mwana wa Mudumbu Smith ŵa ku West Wilton. Nindawonepo iwe kumasinda, kweni chisko chako chikuwoneka nga nkuchimanya. Usiku wajumpha nkhalota kuti nkhukuwona.” Pamanyuma Annie wakalongosora maloto ghake. Wakafuma pa ungano na maghanoghano na makhumbiro ghake ghose ghakusintha, pakuti penepapo wakapokelera unenesko wa Sabata.

GSAM 315.2Wakawelera ku sukulu ya ŵasungwana, wakapakira vinthu mu bokosi lake, ndipo wakaluta kukaya. Wakati wapulika vya katundu wa Mulara White pa mulimo wa kusindikizga na ntchito yake ya kupharazga, wakawona kuti Chiuta wakamuchemanga kuti walute kukamovwira mu mulimo wa mu ofesi. Mu Ogasiti, 1851, apo nyuzipepara yikasamuskika kufuma ku Paris kuluta ku Saratoga Springs, N.Y., Msungwana Smith wakaluta kwenekuko nga njumoza wa ŵantchito.

GSAM 315Kujinora na Kujipeleka kwa Chiuta

GSAM 315.3Mu Kusanda, Buku 2, Nambala 7, muli mizere yichoko iyo wakalemba, yakulongosora umo wakajipulikiranga wakati waleka ndondomeko zake zakwamba kuti wachite mulimo wake wakujipepura na wambura kujikuzga. Wakuti:

GSAM 315.3“Nkhugomezga kuti naleka vyose kulondezga Mwana wa Mberere kulikose uko wakulongozgera. Charu chalekerathu kunikopa. Chigomezgo chane, chimwemwe chane na chitemwa chane, vyose sono vili pa vinthu vya kuchanya na vya Chiuta. Nkhukhumba malo ghanyake yayi kupaturako kukhala pa malundi gha Yesu na kusambira kwa iyo—mulimo unyake yayi kupaturako kuteŵetera Adada ŵane ŵa kuchanya—chimwemwe chinyake yayi kupaturako mtende wa Chiuta uwo ukuluska kupulikiska kose.”

GSAM 315.4Wovwiri wa Mudumbu Annie mu ofesi, pakusanda na kunozga ivyo vikasindikizgikanga na milimo yinyake, ukiza pa nyengo yakwenelera. Kwa vyaka vitatu wakagwira ntchito mwakugomezgeka na mwaphindu, kupokera waka chakurya na vyakuvwara. Pa umaliro wa nyengo iyi, nthenda ya chikhoso chachikulu cha mu maphapu yikaŵa kuti yamukora ndipo yikamutoleranga ku nyifwa. Apo nthenda iyi ya nyengo yitali na yakukoma yikamusuzganga, wakalemba ndakatulo zakutowa. Yakunozga chomene pa zose yikaŵa yakuti “Kukaya Kuno na Kukaya Kuchanya.” Mazgu ghakwamba gha buku ili, agho ghakalembeka zuŵa lakuti machero wafwenge, Julayi 26, 1855, ghakulongora makora chomene uwemi wa kuŵa wambura kujikuzga na wakujiyuyura, ivyo vikaŵa vikuru mu nkharo yake, mwakuti tingatondeka yayi kulemba ghose apa:

GSAM 316.1“Nkhawonga Chiuta wane kuti, apo nikaŵa pasi pano, mulimo wakunozga uwu ukapika kwa ine; ndipo mizere ya ndakatulo zane yikati yaleka kwenda, nkhajikama na kulaŵiska kuchanya.
GSAM 316.2“Paŵavye uyo wasuskenge mulimo wakujipepura uwu, kuti wavumbure kupeleŵera kwake; uwo ukamera mukati mwa chibenekelero cha soka, ndipo ukakura pasi pa jumi la chitima.”

GSAM 316Kukhala nga Mbumba Pakati pa Masuzgo

GSAM 316.3Mu Epulero, 1852, Mulara White wakasama kufuma ku Saratoga Springs kuluta ku Rochester, N.Y. Mu msumba uwu, pa 124 Mt. Hope Avenue, ndimo ŵakambira kakwamba kukhala nga mbumba na vinthu vyakugura m'malo mwa vyakubwereka. Kweni ŵakafipiranga mtima chomene kuti mulimo wa kusindikizga wende makora, kuti nyuzipepara yifumenge mwandondomeko, ndipo ntheura unenesko uthandazgike. Chifukwa cha ichi ŵakajinora vinthu vinandi ivyo ŵanthu ŵakuŵa navyo pa umoyo wa zuŵa na zuŵa.

GSAM 316.4Umo ŵakambiranga kukhala nga mbumba pa nyengo iyi mungaŵazga mu kalata yaŵekha yakulondezgapo, iyo Amai White ŵakalembera mbumba ya S. Howland, Epulero 16, 1852:—

GSAM 316.5“Sono ndipo tikukhazikika kuno ku Rochester. Tachita lenti nyumba yakale pa $175 pa chaka. Makina ghakusindikizga tili nagho mu nyumba. Kuŵavyenge ichi, tikate tilipirenge $50 pa chaka pa chipinda cha ofesi. Mungamwemwetera usange mungatiwona na kuwona vinthu vithu vya mu nyumba. Tagura mafulemu gha mabedi ghaŵiri ghakale pa masenti 25 lililose. Mfumu wane ŵakanizisira mipando yinkhondi na umoza yakale, yambura nanga ni yiŵiri yakuyana, iyo ŵakagura pa dola yimoza. Ndipo pati pajumpha nyengo yichoko waka ŵakanipa mipando yinyake yinayi yakale, yambura malo ghakukhalapo, iyo ŵakagura yose pa masenti 62. Mafulemu ghake ghakaŵa ghankhongono, ndipo naŵikapo salu yakukhora kuti paŵe malo ghakukhalapo. Batala ngwakudura chomene mwakuti tikumugura yayi, ndiposo tilije ndalama zakugulira mbatata. Tikutora msuzi wa vipambi m'malo mwa batala, na thanipu m'malo mwa mbatata. Vyakurya vithu vyakwamba tikalyeranga pa thabwa lakubenekelera pa malo ghakukolezgapo moto, ilo tikaŵika pa migolo yiŵiri ya ufu yambura kanthu. Tili ŵakunozgeka kuzizipizga kusoŵerwa usange mulimo wa Chiuta ungaluta panthazi. Tikugomezga kuti woko la Fumu likaŵapo pakwiza kwithu ku malo agha. Malo ghakugwirako ntchito ngakuru, ndipo ŵantchito mbachoko. Sabata yajumpha ungano withu ukaŵa uwemi chomene. Fumu yikatipa nkhongono ziphya na kuŵapo kwake.”

GSAM 317Mtima Wakupa wa Ŵakugomezga

GSAM 317.1Mu nambala yakwamba ya Kusanda, iyo yikasindikizgika ku Rochester, Meyi 6, 1852, pakuyowoya vya kusama kufuma ku Saratoga kuluta ku Rochester, Mulara White wakati:

GSAM 317.2“Ŵabali ŵapeleka ndalama zakovwira nyuzipepara kuluska umo tikaghanaghaniranga. Ndipo nangauli ndalama izo tagwiliskira ntchito pakusama kufuma ku Saratoga Springs na kwamba nyuzipepara mu msumba uwu zaŵa zinandi, kweni tilije ngongoli.”

GSAM 317Kujipeleka kwa Ŵantchito

GSAM 317.3Mu mazgu gha vya ndalama mu Nambala 12, Okutobala 14, tikuŵazga kuti:

GSAM 317.3“Ndipouli, ofesi yilije ngongoli pa chifukwa ichi: Ŵabali Belden na Stowell, awo ŵagwira ntchito mu ofesi mu myezi yinkhondi na umoza iyo yajumpha, ŵapokera ndalama zichoko waka zakuluska mtengo wa chakurya chawo. Ŵanyake awo ŵakuchita mulimo wenewuwu ŵandapokere vinandi kuluska iwo. Nadi, ŵabwezi wose ŵa unenesko wa sono ŵakondwenge kovwira kusazgira pa ndalama izo zikupeleŵera pa izo zapokelereka, kuti awo ŵagwira ntchito mwakulimbikira, chomenechomene apo ise tikaŵa palije, pakati pa matenda, pakusindikizga Kusanda na Mupharazgi, ŵaŵe na vyakukwana vyakuŵawovwira pa umoyo.”

GSAM 317Ŵakujowina ku Rochester, N.Y.

GSAM 317.4Mu nyengo ya chithukivu ya 1852, apo mulimo wa kusindikizga ukaŵa kuti wamba makora ku Rochester, Mulara White na muwoli wake ŵakayenda ulendo wa myezi yitatu na hachi na galeta, kukafika kumafumiro gha dazi ku Bangor, Maine. Mu nthowa ŵakachitanga maungano na kwendera ŵasungi ŵa Sabata awo ŵakakhala mwakumbininika. Pambere ŵandawelere, kwamba Seputembala 26, Mulara J. N. Andrews wakapharazga nkhani zakulondezgana pa 124 Mt. Hope Avenue. Pa nyengo iyi ŵaAdventist ŵankhondi na ŵatatu awo ŵakasunganga zuŵa lakwamba la sabata ŵakapokelera unenesko wa sono; mulembi wa buku ili wakaŵa yumoza wawo.

GSAM 318Oswald Stowell Wachizgika

GSAM 318.1Zuŵa linyake Lachinkhondi namise mu Okutobala, Mulara White na muwoli wake ŵakafika kukaya kufuma ku ulendo wawo wa kumafumiro gha dazi. Zuŵa lakulondezgapo (Sabata) tikaŵawona kakwamba pa ungano wa Sabata. Pa nyengo ya ungano uwu, Oswald Stowell, wakwendeska makina ghakusindikizga, wakasuzgikanga na kutupa kwakofya chomene kwa chibenekelero cha maphapu, ndipo dokotala wake wakaleka kugomezga kuti wangachira, wakalindiliranga kuti wafwenge. Dokotala wakati wangamuchitirapo “kanthu yayi.” Pa nyengo ya kusopa, Oswald wakaŵa mu chipinda chapafupi ndipo wakapulikanga vyakuŵinya vikuru mu thupi. Ungano ukati wamara, wakatumizga pempho lakuti ŵamulombere. Ine na ŵanyake tikachemeka kuti tilombere pamoza. Tikajikama pafupi na bedi lake, ndipo apo malurombo ghakalombekanga, Mulara White wakamuphakazga mafuta “mu zina la Fumu.” Kuŵapo kwa Mzimu wa Chiuta kukapulikikwanga, ndipo nyengo yeneyiyo wakachizgika. Tikati tawuka ku lurombo, wakaŵa kuti wakhala pa bedi, wakutimba mumphepete mwa thupi lake umo mukaŵinyanga chomene pakwamba, na kuyowoya kuti, “Nachira nkhanira. Machero ningakwaniska kugwira ntchito na makina ghakusindikizga gha ku woko.” Pati pajumpha mazuŵa ghaŵiri wakaghagwiliskira nadi ntchito.

GSAM 318Mboniwoni ya Nchimi ya Amai White Panthazi pa Gulu la ku Rochester

GSAM 318.2Thumbiko lenelilo likachizga M'bali Stowell likafikira Amai White mwakukuru chomene kuluska apo. Ndipo apo Mulara White wakazgoka kulaŵiska kwa iwo, wakati, “Ellen wali mu mboniwoni ya nchimi; wakuthuta yayi apo wali mu mkhaliro uwu. Usange munyake wa imwe wakukhumba kujikhorweska yekha kuti ichi ntchaunenesko, wali na wanangwa wakumusanda.” Ŵakakhalilira ntheura mu mboniwoni ya nchimi pafupifupi ora limoza na mphindi 20. Apo ŵakaŵa mu mkhaliro uwu, ŵakayowoyanga mazgu, ndipo nyengo zinyake viyowoyero vyakupulikikwa makora; kweni nanga pakusanda mwakupwelelera chomene, kuthuta kukawonekanga yayi mu thupi lawo.

GSAM 319Mboniwoni ya Nchimi Yakuyowoya vya Nkharo ya Munthu wa mu Mpingo Uyo Wakaŵapo Yayi

GSAM 319.1Amai White ŵakati ŵafuma mu mboniwoni ya nchimi iyi, ŵakapeleka ukaboni wa ivyo ŵakawona. Pambere Mulara White na muwoli wake ŵandawelere ku ulendo wawo wa kumafumiro gha dazi, yumoza wa ise wakaŵa kuti wafuma mu msumba ndipo wakendanga vya malonda mu chigaŵa cha Michigan. Ntheura wakaŵapo yayi pa ungano uwu, ndipo wakaŵa kuti wandawonepo Mulara White panji muwoli wake. Pakulongosora mboniwoni ya nchimi yawo, Amai White ŵakatiphalira, pamoza na vinyake, ivyo ŵakawona vya mwanalume munyake uyo, apo wakendanga ndipo wakaŵa kutali na kukaya, wakayowoyanga vinandi vya dango la Chiuta na Sabata, kweni pa nyengo yeneyiyo wakaswanga limoza la marango. Ŵakati wakaŵa munthu uyo ŵakaŵa kuti ŵandakumanepo nayo, kweni ŵakagomezganga kuti ŵazamumuwona nyengo yinyake, pakuti nkhani yake yikaŵa kuti yavumbulika kwa iwo. Ndipouli, pakaŵavya nanga njumoza wa ise uyo wakaghanaghananga kuti wakaŵa munthu uyo tikamumanyanga.

GSAM 319.2Pati pajumpha pafupifupi masabata ghankhondi na limoza kufuma pa nyengo ya mboniwoni ya nchimi iyo yazunulika pachanya, m'bali uyo wazunulika kale wakawerako ku Michigan. Amai White ŵakati ŵawona waka chisko chake, ŵakati kwa mudumbu munyake, “Uyu ndiyo mwanalume uyo nkhamuwona mu mboniwoni ya nchimi, uyo nkhamuphalirani.” Apo ŵakamulongosoleranga mboniwoni ya nchimi m'bali uyu, panthazi pa muwoli wake na ŵanthu ŵanyake ŵachoko, Amai White ŵakati kwa iyo, “Nga umo Natani wakayowoyera kwa Davide, ‘Ndiwe munthu uyo.’” Pamanyuma wakachita ndendende ivyo Paulosi wakati ŵanthu ŵanyake ŵazamuchita para ŵachenyeka pa zakwananga zawo na chawanangwa cha uchimi: “Kweni usange wose ŵakuchima, ndipo kwanjira yumoza wambura kugomezga, panji wambura kusambira, wose ŵakumukhorweska vya kwananga kwake, wose ŵakumweruzga. Ndipo ntheura vyakubisika vya mu mtima wake vikuvumbulika; ndipo pakugwa chafuchama wazamusopa Chiuta, na kupharazga kuti Chiuta wali mwa imwe nadi.”3 Wakati wapulika Amai White ŵakulongosora viheni ivyo wakachita, m'bali uyu wakajikama panthazi pa muwoli wake, ndipo na masozi wakati kwa iyo na kwa ŵachoko awo ŵakaŵapo, “Chiuta wali namwe nadi,” ndipo wakavumbura vyose ivyo wakachita apo wakaŵa ku Michigan, pakuswa dango la chinkhondi na chiŵiri, nga umo vikavumbulikira pa nyengo iyo vikachitikanga, kutali mtunda wakuluska mailosi 500.

GSAM 320.1Ntheura nyengo ya masabata ghachoko yikatipa ukaboni wakukhora wakukhozgera maukaboni. Tikachiskika kuyowoya kuti maukaboni agha ghakafuma ku nkhongono zinyake zakupachanya pa chilengiwa pera yayi, kweniso kuti ghakafuma ku chisimi icho chikachenyanga ŵanthu pakweru chomene pa kwananga kwawo.

GSAM 320Uriah Smith Wakujowina Ofesi ya Kusanda

GSAM 320.2Ndi pa nyengo iyo Buku 3 la Kusanda likasindikizgikanga apo Uriah Smith wakamba kusunga Sabata na kujowina ofesi ya Kusanda, umo wakalemba na kunozga vyakulemba kwa vyaka vinandi chomene. Ivyo wakalemba vyakwamba kusindikizgika mu nyuzipepara vikaŵa ndakatulo ya mutu wakuti “Lizgu Lakuchenjezga la Nyengo na Uchimi,” iyo yikafuma pa Malichi 17, 1853.

GSAM 320.3Mulara Smith wakapulika kakwamba uthenga wa mungelo wachitatu pa ungano uwo ukachitikira ku Washington, N.H., Seputembala 10 kufika 12, 1852. Wakati wawelera kukaya ku West Wilton, wakasanda mwakupwelelera ivyo wakapulika, ndipo wakamba kusunga zuŵa la chinkhondi na chiŵiri pa Sabata yakwamba mu Disembala, 1852. Wakajowina ofesi ya Kusanda ku Rochester, N.Y., pa Meyi 3, 1853. Kwenekuko iyo na mudumbu wake Annie ŵakagwiranga ntchito kuti ŵapokerenge chakurya na vyakuvwara, m'malo mwa kusambizga ku sukulu pa malipiro gha $1,000 pa chaka na chakurya chawo. Umu ndimo kukaŵira kujipeleka kunyake uko kukachitika kuti mulimo wa uthenga wa mungelo wachitatu ukhazikike mu mazuŵa ghake ghakwamba.

GSAM 320Wakwimikika Kuŵa Muteŵeti

GSAM 320.4Pafupifupi mu chaka cha 1863, Mulara Smith wakamba kugwiliskira ntchito chawanangwa chake cha kuyowoya panthazi pa ŵanthu. Mu 1866 wakimikika kuŵa muteŵeti wa makani ghawemi. Kufuma pa nyengo iyo wakagwira ntchito yinandi mu maungano gha mu msasa na maungano gha mipingo mu vigaŵa vyakupambanapambana, kufuma ku Atlantic kufika ku Pacific, kweniso mu mulimo wa uliska mu mpingo wa ku Battle Creek, uwo ukaŵa mpingo wake wa kukaya. Koleji ya Battle Creek yikati yajulika, nyengo zinyake wakasambizganga mu chigaŵa cha masambiro gha Baibolo cha sukulu iyi. Chifukwa cha mulimo wa Kusanda na Mupharazgi, wakambuka Nyanja ya Atlantic mu chaka cha 1894 na kwendera vyaru vyakupambanapambana mu Europe. Apo wakaŵa ku Syria, wakakoleka na nthenda ya kuthukira mu thupi, ndipo ku masuzgo gha nthenda iyi wakachirathu yayi.

GSAM 321Vyaka 50 vya Kugwira Ntchito Kwambura Kuvuka

GSAM 321.1Kufuma mu 1853 kufika mu 1903, vyaka 50, Mulara Smith wakalutilira pafupifupi nyengo yose mu mulimo wa kunozga vyakulemba wa Kusanda kwa Kwiza na Mupharazgi wa Sabata; ndipo kwa nyengo yinandi ya vyaka ivyo, iyo ndiyo wakalaŵiliranga mulimo wose wa kunozga vyakulemba vya nyuzipepara. Nanga ni pa zuŵa la nyifwa yake, apo wakawiskika na nthenda yakufwa viŵaro, wakaŵa mu nthowa kuluta ku ofesi na vyakulemba ivyo wakanozga kuti visindikizgike. Wakalembaso mabuku ghanyake ghakuzirwa agho ghakasazgika ku mabuku gha chisopa ichi. Ghanyake mwa mabuku agha ni Maghanoghano pa Daniyeli na Chivumbuzi, Kawiro na Umaliro wa Munthu, buku lakusazgikira pa nkhani ya Chihema Chakupatulika na Mazuŵa 2300, Chakuzizwiska cha Mitundu, na Kugomezga Mizimu kwa Mazuŵa Ghano. Lakwamba la mabuku agha likalembeka chomenechomene pakati pa ora la 9 usiku na pakati pa usiku, pamanyuma pakuti mulimo wa zuŵa wa kunozga vyakulemba na wa mu ofesi wamara.

GSAM 321Nyifwa ya Mulara Smith

GSAM 321.2Umoyo wake ukaŵa wachandulo ndipo wakawugwiliskira ntchito makora. Wakupumula ku milimo yake, pakuti wakagona mwa Yesu pa Malichi 6, 1903. Kweni vya iyo tingayowoya nadi kuti, “Milimo yake yikumulondezga,” ndipo nanga wafwa, wachali kuyowoya.

Notes

  1. Masalimo 50:5, 6. ↩
  2. Peji 240. ↩
  3. 1 Ŵakorinte 14:24, 25. ↩

Note

Back