Adventist Pioneer
Library
aplib.orgLibrary
Table of Contents
25 / 31
25 / 31

Chipaturo 22 — Ndondomeko ya Mpingo

John Norton Loughborough

GSAM 343.1“Chifukwa cha ichi nkhakuleka ku Kerete, kuti uŵike mu ndondomeko vinthu ivyo vikusoŵa, na kwimika ŵalara mu msumba uliwose, nga umo nkhakulangulira.”1

GSAM 343.2Pakuthandazga uthenga wa mungelo wachitatu, vyaka khumi na viŵiri vikajumpha (kufuma mu 1846 kufika mu 1858) pambere ŵanthu ŵithu ŵandawone kuti pakukhumbikwa kukolerana mwandondomeko kwakuluska kugomezga waka unenesko na kutemwana kwachikhristu. Nangauli Fumu yikayowoya na ŵanthu ŵake pa nkhani iyi kwizira mu chawanangwa cha uchimi, vikawoneka kuti ŵakakhumbikwiranga kukumana na masuzgo ghanyake kuti ŵamanye makora kukhumbikwa kwa kukhazikiska maungano gha mipingo, mipingo, na mawupu ghakulaŵilira vyuma na vinthu vya mulimo.

GSAM 343Kususka Ndondomeko ya Mpingo

GSAM 343.3Mu mazgu gha musi pa peji 12 la buku la Chakusazgirapo ku Ivyo Nkhakumana Navyo na Mboniwoni, ilo likasindikizgika mu 1854, Mulara James White wakuti:—

GSAM 343.4“Nyengo yati yajumpha mu 1844, pakaŵa nthimbanizgo yikuru, ndipo ŵanandi ŵakasuskanga ndondomeko ya mtundu uliwose, ŵakati yikakolerananga yayi na wanangwa wakufikapo wa makani ghawemi! Amai White nyengo zose ŵakasuskanga kutentheka kwambura mahara kwa mtundu uliwose, ndipo pakwamba peneko ŵakayowoya kuti ndondomeko yinyake yikaŵa yakukhumbikwa kuti yitondeske na kunozga nthimbanizgo. Mazuŵa ghano mbachoko awo ŵangapulikiska umo ŵakakhumbikwiranga kuŵa ŵakukhora kuti ŵakhalilire pa maghanoghano ghawo apo kusoŵa ulongozgi kukathandazgika.”

GSAM 344.1Umoza uwo waŵapo pakati pa ŴaAdventist ŵa Zuŵa la Chinkhondi na Chiŵiri wakura na kusungilika chomene chifukwa cha machenjezgo na ulongozgi wawo ivyo vikapelekekanga pa nyengo yakwenelera.

GSAM 344George Storrs pa Ndondomeko ya Mpingo

GSAM 344.2Mazgu ghakulondezgapo agha, agho George Storrs wakalemba mu 1844, ghalongorenge ivyo ŵakasambizganga pa nkhani ya ndondomeko ya mpingo ku awo ŵakajipatura ku mipingo chifukwa cha kupharazgika kwa kwiza kwa Khristu:—

GSAM 344.3“Chenjerani kuti muleke kupenja kukhazikiska mpingo unyake. Palije mpingo uwo ungakhazikiskika na nthowa yakughanaghanika na munthu kwambura kuzgoka Babuloni pa nyengo iyo wakhazikiskikira. Fumu yikakhazikiska mpingo wake na vingwe vyakukhora vya chitemwa. Palije icho chingapangika chakukhora kuluska ichi; ndipo para vingwe ivi vikutondeka kukoleraniska awo ŵakuti mbakumulondezga Khristu, ŵakuleka kuŵa ŵalondezgi ŵake, ndipo ŵakujipatura ku thupi nga umo vikuchitikira.”2

GSAM 344Ndondomeko mu Nyengo ya Ŵapositole

GSAM 344.4Nga umo tayowoyera kale, ŴaAdventist ŵa Zuŵa la Chinkhondi na Chiŵiri ŵakaŵavya ndondomeko yakukhazikika ya mtundu uliwose kwa vyaka vinandi, nanga ni ndondomeko ya mpingo ŵakaŵavya. Munthu waliyose uyo wakaŵa na chikanga chakuzomera unenesko na kuwupulikira pakati pa kususkika kukuru kwakufuma kuwaro uko kukaŵapo nyengo yira, wakawonekanga kuŵa wakugomezgeka na wakwenelera chitemwa na wenenawene wachikhristu. Mu mazuŵa gha ŵapositole yikafika nyengo apo chikaŵa chakukhumbikwa “kuŵika mu ndondomeko vinthu ivyo vikasoŵanga.”3 Pafupifupi mu chaka cha 65 pamanyuma pa kubabika kwa Khristu, Tito wakapika mazaza gha “kwimika ŵalara mu msumba uliwose” uko kukaŵa ŵakugomezga, ndipo Timote wakapokera ulongozgi wakukwana makora pa nkhani iyi.4

GSAM 344Mulara White pa Ndondomeko ya Mpingo

GSAM 344.5Mazgu ghakulondezgapo agha gha Mulara James White pa nkhani ya ndondomeko ya mpingo na kulanga ghakawoneka mu Kusanda na Mupharazgi la Janyuwale 4, 1881:—

GSAM 345.1“Ndondomeko yikapangika kuti ŵanthu ŵachitenge vinthu mu umoza, na kuti yiŵavikilire ku upusikizgi. Yikaŵikika yayi nga ni nthyole yakuchichizgira ŵanthu kupulikira, kweni kuti yivikilire ŵanthu ŵa Chiuta. Khristu wakuchichizga ŵanthu ŵake yayi; wakuŵachema. ‘Mberere zane zikupulika mazgu ghane, ndipo ine nkhuzimanya, ndipo zikunilondezga.’ Mutu withu Wamoyo wakulongozga nthowa, ndipo wakuchema ŵanthu ŵake kuti ŵamulondezge.

GSAM 345.2“Visambizgo vya chipulikano vyakupangika na ŵanthu vingapangiska umoza yayi. Kugwiliskira ntchito nkhongono za mpingo kungawunjika mpingo kuŵa thupi limoza yayi. Khristu wakakhumba yayi kuti maghanoghano gha ŵanthu ghawumbikenge na maghanoghano gha ŵanthu ŵanyake kuti ghaŵe ghakwenelera kuchanya. ‘Mutu wa mwanalume waliyose ni Khristu.’ Mulimo wake nkhulongozga, kuwumba, na kudinda chikozgo chake pa awo ŵazamuhara uchindami wamuyirayira. Nangauli ndondomeko njakukhumbikwa chomene kuti yivikilire mpingo, na kuti ŵanthu ŵachitenge vinthu mwakukolerana, yikwenera yayi kupoka mulimo wa kulanga mu mawoko gha Fumu.

GSAM 345Umoza Pakati pa Mikhaliro Yiŵiri Yakujumphizga

GSAM 345.3“Pakati pa kugwiliskira ntchito nkhongono za mpingo na kujiyimira pawekha kwambura utuŵa, tikusanga chisisi chikuru cha umoza na kuchita makora mu uteŵeti na mu mpingo wa Chiuta. Tikuphalirika kughanaghanira ichi mu kuŵeyelera kwakuzirwa chomene uko mpositole wakuchindikika Petrosi wakaphalira ŵalara ŵa mu nyengo yake: ‘Ŵalara awo ŵali pakati pinu nkhuŵachiska, ine uyo niliso mulara, na kaboni wa masuzgo gha Khristu, kweniso wakusanganako mu uchindami uwo uzamuvumbulika: liskani mskambo wa Chiuta uwo uli pakati pinu, muwulaŵilirenge, mwakuchichizgika yayi, kweni mwakukhumbisiska; chifukwa cha phindu la soni yayi, kweni na mtima wakunozgeka; nesi nga mbafumu pa chiharo cha Chiuta, kweni muŵenge vyakuwonerapo ku mskambo. Ndipo para Muliska Mulara wazamuwoneka, muzamupokera mphumphu ya uchindami iyo yikufota yayi. Mwakuyana waka, imwe ŵachoko, jilambikani ku ŵalara. Enya, mose jilambikanani, ndipo muvware kujiyuyura; chifukwa Chiuta wakususka ŵakujikuzga, ndipo wakuŵapa uchizi ŵakujiyuyura. Ntheura jiyuyurani pasi pa woko lankhongono la Chiuta, kuti wamukwezganinge pa nyengo yakwenelera.’5

GSAM 346Upusu na Kawonekero ka Ndondomeko ya mu Phangano Liphya

GSAM 346.1“Awo ŵakanozga ndondomeko iyo ŴaAdventist ŵa Zuŵa la Chinkhondi na Chiŵiri ŵakazomerezga ŵakafwilirapo kuti, umo ŵangafiskira, ŵaŵikemo kayowoyero na kawonekero kapusu ako kali mu Phangano Liphya. Para mzimu wa makani ghawemi ukulongoreka chomene, ndipo ndondomeko njipusu chomene, yikuchita makora chomene.

GSAM 346.2“Ungano wa pa Charu Chose ndiwo ukulaŵilira mulimo wose mu vigaŵa vyake vyose, kusazgapo maungano gha mipingo gha mu vigaŵa vya charu. Ungano wa mipingo wa mu chigaŵa ukulaŵilira vigaŵa vyose vya mulimo mu chigaŵa icho, kusazgapo mipingo ya mu chigaŵa icho. Ndipo mpingo ni gulu la Ŵakhristu awo ŵakolerana na phangano lipusu lakusunga marango gha Chiuta na chipulikano cha Yesu.

GSAM 346Ŵalongozgi ŵa Mpingo Mbateŵeti

GSAM 346.3“Ŵalongozgi ŵa mpingo wa mu malo ghanyake mbateŵeti ŵa mpingo uwo, mbafumu yayi kuti ŵawuwuse na nkhongono. ‘Uyo ni mukuru chomene pakati pinu waŵenge muteŵeti winu.’6 Ŵalongozgi aŵa ŵakwenera kuŵa vyakuwonerapo ku ŵa mpingo pa kuzizipizga, kuŵa maso, kulomba, lusungu, na mtima wakupa, ndipo ŵakwenera kulongora chitemwa chikuru ku awo ŵakuŵateŵetera, chitemwa icho chikuwoneka mu umoyo na visambizgo vya Fumu yithu.”

GSAM 346Ukaboni Wakwamba wa Ulongozgi pa Ndondomeko

GSAM 346.4Mu buku la Chakusazgirapo ku Ivyo Nkhakumana Navyo na Mboniwoni, ilo likasindikizgika mu 1854, muli ulongozgi wapadera pa nkhani ya ndondomeko ya makani ghawemi. Pa peji khumi na chinkhondi tikuŵazga mazgu agha:—

GSAM 346.5“Mpingo ukwenera kuchimbilira ku mazgu gha Chiuta, na kukhazikika pa ndondomeko ya makani ghawemi, iyo yazerezgeka na kulekeka. Ichi ntchakukhumbikwa chomene kuti mpingo uŵe mu umoza wa chipulikano.”

GSAM 347Ndondomeko Njakukhumbikwa Apo Umaliro Ukusendelera

GSAM 347.1Mu ukaboni wa ulongozgi uwo ukapelekeka pa Disembala 23, 1860, tikuŵazga kuti:

GSAM 347.1“Apo tikusendelera ku umaliro wa nyengo, Satana wakukhira na nkhongono zikuru, wakumanya kuti nyengo yake njifupi. Wazamugwiliskira ntchito nkhongono zake chomene pa ŵakukhalako. Wazamurwa nawo, na kupenja kuŵagaŵaniska na kuŵambininiska, kuti ŵalopwe na kuthereskeka. Ŵanthu ŵa Chiuta ŵakwenera kuchita vinthu mwakupulikiska, ndipo ŵakwenera kukolerana mu kuyezgayezga kwawo. Ŵakwenera kuŵa na maghanoghano ghakuyana na kawonero kakuyana; ndipo kuyezgayezga kwawo kuzamumbininika yayi, kweni kuzamovwira chomene kuzenga mulimo wa unenesko wa sono. Ndondomeko yikwenera kulondezgeka, ndipo pakwenera kuŵa umoza pa kusungilira ndondomeko, panji Satana wazamuwasangirapo mwaŵi.”7

GSAM 347Ndondomeko ya Ŵangelo Yikwenera Kuyezgeka

GSAM 347.2Mu Ukaboni wa Ulongozgi Nambala 14, uwo ukasindikizgika mu 1868, tikuŵazga kuti: “Para tikuyezga chomene kukolerana na ndondomeko ya wumba wa ŵangelo, kuyezgayezga kwa ŵateŵeti aŵa ŵa kuchanya kutovwirenge chomene. Para tikuwona yayi kukhumbikwa kwa kuchita vinthu mwakukolerana, ndipo tikuchita vinthu mwambura ndondomeko, mwambura kujikora, na mwambura kukolerana, ŵangelo, awo ŵali na ndondomeko yakukwana ndipo ŵakuchita vinthu mwandondomeko yakufikapo, ŵangatiteŵetera makora yayi. Ŵakufumapo na chitima, chifukwa ŵandapike mazaza ghakutumbikira nthimbanizgo, kutimbanizgika, na kusoŵa ndondomeko.

GSAM 347Chiuta Wachali Chiuta wa Ndondomeko

GSAM 347.3“Kasi Chiuta wasintha na kuleka kuŵa Chiuta wa ndondomeko? Yayi; iyo wachali mweneyuyo mu nyengo ya sono nga umo wakaŵira mu nyengo yakale. Paulosi wakuti, ‘Chiuta ni muyambiski wa nthimbanizgo yayi, kweni wa mtende.’ Sono wakukhumba kuti vinthu vichitikenge makora nga umo wakakhumbiranga nyengo yira. Ndipo wakukhumba kuti tisambire vya ndondomeko na kakoleraniskiriko vinthu kufuma ku ndondomeko yakufikapo iyo wakakhazikiska mu mazuŵa gha Mozesi kuti yovwire ŵana ŵa Israyeli.”8

GSAM 348Lurombo lwa Khristu Lwakukhwaskana na Ndondomeko

GSAM 348.1Mu ukaboni wa ulongozgi uwo ukalembeka mu 1882 tikuwona maghanoghano ghenegha ghakuyowoyeka mu mazgu agha,

GSAM 348.1“Kuti umoza na chitemwa viŵepo pakati pa ŵasambiri ŵake ndicho chikaŵa chikuru mu lurombo lwaumaliro lwa Mponoski withu kwa iwo pambere ŵandamupayike pa mphinjika.... ‘Nkhulombera aŵa pera yayi, kweni na awo ŵazamunigomezga kwizira mu mazgu ghawo; kuti wose ŵaŵe ŵamoza; nga umo imwe, Ŵadada, muliri mwa ine, na ine mwa imwe, kuti nawo ŵaŵe ŵamoza mwa ise; kuti charu chigomezge kuti imwe mwanituma.’”9

GSAM 348Ngozi ya Munthu Kujiyimira Payekha

GSAM 348.2Mu 1885 ukaboni wa ulongozgi uwu ukapelekeka:

GSAM 348.2“Chinthu chimoza chikwenera kuchenjelerwa, ndipo ichi nkhwa munthu kujiyimira payekha. Pakuŵa ŵasilikari mu gulu la nkhondo la Khristu, pakwenera kuŵa kukolerana pakuchita vinthu mu vigaŵa vyakupambanapambana vya mulimo.”10

GSAM 348Satana Wakukondwa Kuparanya Ndondomeko

GSAM 348.3Mu ukaboni wapadera wa ulongozgi uwo ukasindikizgika mu 1895 tikuŵazga kuti,

GSAM 348.3“O, Satana wangakondwa chomene usange wangasanga mwaŵi wakunjira pakati pa ŵanthu aŵa na kutimbanizga mulimo pa nyengo iyo ndondomeko yakukwana njakukhumbikwa chomene, ndipo yizamuŵa nkhongono yikuru chomene yakutondeska kuwuka kwa magulu ghautesi, na kususka ivyo vikuyowoyeka kwambura kuzomerezgeka na mazgu gha Chiuta. Tikukhumba kuti ulongozgi wende mwakwenelera mu vigaŵa vyose, kuti nthowa yakulaŵilira vinthu na ndondomeko yileke kubwangandulika.”

GSAM 348Kuŵachitira Ukaboni Ŵateŵeti

GSAM 348.4Chimoza mwa vinthu vyakwamba vyakughanaghanirapo pakukhazikiska ndondomeko pakati pa ŵanthu ŵithu, mwakukolerana na ukaboni wa ulongozgi uwo wazunulika sono, chikaŵa nthowa yakuzomerezgera awo ŵakapharazganga uthenga. Kufuma mu 1850 kufika mu 1861, nthowa iyo yikazomerezgeka yikaŵa yakupa ŵateŵeti, awo chawanangwa chawo chikawoneka kuti ntchakugomezgeka, awo ŵakawonekanga kuti Fumu yaŵazomerezga, ndiposo awo ŵakakolerananga na mulimo wose, kadi lakuchitira ukaboni kuti ŵapokelereke mu wenenawene wa ŵanthu ŵa Fumu kulikose. Kadi ili likayowoyanga waka kuti ŵazomerezgeka mu mulimo wa uteŵeti wa makani ghawemi. Makadi agha ghakaŵanga na deti ndipo ghakasayinikanga na ŵaŵiri mwa ŵateŵeti ŵakulongozga, awo ŵanthu ŵithu ŵakaŵamanyanga kuti mbalongozgi mu mulimo.

GSAM 349Kovwira Ŵateŵeti pa Umoyo Wawo

GSAM 349.1Mu nyengo ya chiwuvi ya 1858-59, ulongozgi ukapelekeka wakuti Baibolo liri na ndondomeko yakukwana yakovwilira ŵateŵeti pa umoyo wawo, ndipo kuti usange ŵanthu ŵithu ŵangasambira nkhani iyi kuyana na Malemba, ŵangayisanga ndondomeko iyo. Ntheura kalasi yakusambira Baibolo yikachitika ku Battle Creek, ndipo Mulara J. N. Andrews ndiyo wakayilongozga. Ŵakati ŵasambira Malemba mwakupwelelera na kulomba, nkhani yikalembeka na kusindikizgika mu Kusanda na Mupharazgi la Febuluwale 3, 1859, ndipo yikalongosoranga ndondomeko iyo yikasazgapo fundo ya kupeleka chakhumi. Mazgu pa nkhani iyi ghakapelekeka ku ŵanthu ŵithu ŵanandi awo ŵakawungana pa ungano wawo wose ku Battle Creek, Michigan, pa Juni 6, 1859, ndipo wose awo ŵakawungana ŵakavotera kuyizomerezga kwambura wakususka.

GSAM 349Ndondomeko Yakukhazikika Yalumbika

GSAM 349.2Mu Ukaboni wa Ulongozgi Nambala 6, wa 1861, Fumu yikayowoya nthena kwizira mwa Amai White, vya ndondomeko iyo ŴaAdventist ŵa Zuŵa la Chinkhondi na Chiŵiri ŵakazomerezga:

GSAM 349.2“Mungamwibiranga Chiuta yayi mwa kumukanira vyakhumi na vyawanangwa vinu. Mulimo wakupatulika wakudanga nkhupeleka kwa Chiuta chigaŵa chakwenelera. Mungazomerezganga munthu waliyose yayi kuti waŵike vyakupempha vyake pa ivyo muli navyo na kumulongozgerani kwibira Chiuta. Mungazomerezganga ŵana ŵinu yayi kuti ŵibe vyawanangwa vinu pa jotchero la Chiuta kuti ŵajovwire ŵekha.

GSAM 349Ndondomeko ya Chakhumi Yakukuzga Nkharo

GSAM 349.3“Nkhawona kuti ndondomeko iyi ya chakhumi yikuzgenge nkharo, na kuvumbura umo mtima uliri nadi. Usange ŵanthu ŵalongosolerenge nkhani iyi umo yiliri nadi, ndipo ŵaŵalekelerenge kuti ŵasankhe ŵekha, ŵawonenge vinjeru na ndondomeko mu kaperekero ka chakhumi.”

GSAM 349.4Mu nthowa iyi ndondomeko ya ndalama yikakhazikiskika pakati pa ŴaAdventist ŵa Zuŵa la Chinkhonde na Chibiri, kuti yovwire mulimo wa uteŵeti, ndipo sono ŵanthu ŵithu ŵakuyigwiliskira ntchito pa charu chose chapasi.

GSAM 350.1Mu Kusanda na Mupharazgi ya Julayi 21, 1859, chifukwa cha ulongozgi uwo ukaŵa kuti waperekeka kale kwizira mu ukaboni ku Mpingo, pakaŵa sachizgo lakwamba lakuti boma lililose liŵenge na ungano wa chaka na chaka, umo mulimo unganozgekera mwakupwelelera; ndipo ntheura ŵagege utimbanizgi uwo kanandi ukaŵangapo mu kagwiro ka mulimo wa ŵateŵeti, na kusunga vinthu mwandondomeko mu mulimo withu. Sachizgo ili likalongoranga nadi kunthazi ku kupanga maungano gha mipingo gha mu maboma.

GSAM 350Kuŵa na Katundu wa Mpingo

GSAM 350.2Apo uthenga ukalutanga panthazi ndipo chiŵelengero cha ŵanthu chikasazgikiranga, katundu nayo wakalutilira kwandana, ndipo ichi chikapangiska kuti ŵaghanaghanire umo mpingo ungaŵira na katundu wake mwakuyana na dango. Mu nkhani ya Mulara White, iyo yili mu Kusanda na Mupharazgi ya Febuluwale 23, 1860, tikuŵazga kuti:—

GSAM 350.3“Ndipouli, tikugomezga kuti nyengo yili kutali yayi apo ŵanthu aŵa ŵaŵenge mu malo ghakwenelera kuti ŵafiske kuvikilira katundu wa mpingo na phangano la kulipirika para wasakazika, kuŵa na nyumba zawo zakusoperamo mu nthowa yakwenelera, kuti awo ŵakulemba makalata gha umo katundu wawo wazamugaŵikira para ŵafwa, ndipo ŵakukhumba kuchita nthena, ŵagaŵire chigaŵa ku mulimo wa kusindikizga mabuku. Tikuchema ŵapharazgi ŵithu na ŵabali awo ŵakulongozga kuti ŵaghanaghanire nkhani iyi. Usange walipo uyo wakususka masachizgo ghithu, kasi wangatilembera ndondomeko iyo tingalondezga pakuŵa ŵanthu ŵamoza?”

GSAM 350Kukhazikiska Ndondomeko Mwakuyana na Dango Kwazomerezgeka

GSAM 350.4Mu nyengo ya chihanya ya chaka ichi, pakaŵa kudumbiskana kunyake kwamtende pa nkhani iyi mu Kusanda na Mupharazgi. Ndipo pa ungano wa wose wa ŵimiliri ŵa ŵanthu ŵithu ŵakufuma ku Michigan na maboma ghanyake ghanandi, uwo ukachitikira ku Battle Creek kwamba Seputembala 28 m'paka Okutobala 1, ŵakaghanaghanira nkhani iyi mwakufwatuka, na kudumbiskana mwakukwana ndiposo mwawanangwa vya kukhazikiska wupu mwakuyana na dango kuti uŵe na nyumba ya ofesi na katundu munyake wa mpingo—nyumba zakusoperamo, na vinyake. Kudumbiskana uku kuli kulembeka mose mu Kusanda na Mupharazgi, Buku 16, Manambara 21, 22, na 23, agho ghakafuma pa Okutobala 9, 16, na 23, 1860.

GSAM 351.1Chifukwa cha kudumbiskana pa ungano uwu, ŵakakolerana wose pakuvota kuti ŵakhazikiske wupu wa kusindikizga mabuku mwakuyana na dango, ndipo kuti wupu wanthena uwu upangike mwaluŵiro umo chingachitikira, ungano uwo ukawungana ukasankha komiti ya ŵanthu ŵankhondi.

GSAM 351Zina la Mpingo

GSAM 351.2Ungano uwu ukaghanaghaniraso nkhani ya zina ilo ŵanthu ŵithu ŵakwenera kuchemeka nalo. Ichi chikapangiskaso kuti paŵe maghanoghano ghakupambanapambana, ŵanyake ŵakakoseranga zina linyake ndipo ŵanyake linyakeso. Apo zina lakuti “Mpingo wa Chiuta” likasachizgika, ŵakalisuska chifukwa chakuti likalongoranga chilichose yayi chakupambaniska chipulikano chithu, kweni zina lakuti “ŴaAdventist ŵa Zuŵa la Chinkhonde na Chibiri” likalongoranga chipulikano chithu chakuti kwiza kwa Khristu kuli pafupi, ndiposo kuti tikusunga Sabata la zuŵa la chinkhonde na chibiri. Ungano ukakolerana chomene pa zina laumaliro ili mwakuti apo ŵakavotanga, munthu yumoza pera ndiyo wakalisuska, ndipo pakati pajumpha nyengo yichoko nayo wakawuskapo kususka kwake.

GSAM 351Zina Lazomerezgeka

GSAM 351.3Mu Ukaboni wa Ulongozgi Nambara 6, tikuŵazga kuti:

GSAM 351.3“Palije zina ilo tingatora ilo lingaŵa lakwenelera, kweni ilo likukolerana na ivyo tikuzomera, likulongosora chipulikano chithu, na kutimanyikwiska kuti tili ŵanthu ŵapadera....

GSAM 351.4“Zina lakuti Adventist wa Zuŵa la Chinkhonde na Chibiri likuŵika pakweru vimanyikwiro vyeneko vya chipulikano chithu, ndipo likhorweskenge maghanoghano gha uyo wakufumbisiska. Nga ni muvi wakufuma mu phodo la Fumu, lilasenge awo ŵakuswa dango la Chiuta, ndipo liŵalongozgerenge ku kulapa kwa Chiuta na ku chipulikano mwa Fumu yithu Yesu Khristu.”

GSAM 351.4Ukaboni wa ulongozgi uwu ukamalizgirathu nkhani iyi mu maghanoghano gha ŵakugomezga.

GSAM 351Mulimo wa Chawanangwa Cheneko

GSAM 351.5Kasi uwu ndiwo yayi mulimo wapadera wa kuwonekera kwa vyawanangwa vya Mzimu wa Chiuta? Paulosi wakati vikaŵikika mu mpingo “kuti ŵatuŵa ŵaŵe ŵakufikapo, kuti mulimo wa uteŵeti uchitike, kuti thupi la Khristu lizengeke: m'paka tose tifike ku umoza wa chipulikano,” na vinyake.11 Ntchakwenelera nadi kuti para ŵakugomezga ŵapenja ungweru mu lurombo na kujiyuyura, Mzimu uyowoye kuti, “Nthowa ndiyo iyi; ivyo mwadumura ni vyakwenelera;” ndipo ulutilire “kuzenga” mpingo, nga umo ukaŵira pa nkhani iyi, mwa kuŵaphalira umo nkhani iyo yikhwaskirenge milimo yawo, na vyandulo vinyake ivyo vizamufuma mu ivyo ŵasankha.

GSAM 352Ndondomeko ya Mpingo

GSAM 352.1Mu nkhani iyo Mulara White wakayowoya panthazi pa Ungano wa Charu Chose ku Battle Creek, mu Epulero, 1861, iyo yikasindikizgika mu Kusanda na Mupharazgi ya Juni 11, 1861, wakayowoya fundo ya kuŵa na ndondomeko yakukwana chomene mu mipingo yithu. Ŵateŵeti ŵankhondi na ŵanayi ŵakachemeka kuti ŵasambire Baibolo kupenja ungweru pa nkhani iyi, ndipo Ungano ukaŵapempha kuti ŵasindikizge mu Kusanda na Mupharazgi ivyo ŵasanga pakusanda kwawo. Ŵati ŵalongosora ukaboni wa mu Malemba wakukhwaskana na ndondomeko ya mpingo na ŵalongozgi ŵa mpingo, ŵakaghanaghanira nkhani ya kuŵa na ŵimiliri ŵakuyana kufuma mu maboma ghakupambanapambana mu Ungano wa Charu Chose, ndiposo kuŵa na ŵimiliri ŵakwenelera na ŵakuyana ŵa mipingo mu maungano gha mipingo gha mu maboma. Nakuti aka kakaŵa kakwamba kuyowoya fundo ya kuŵa na ŵimiliri ŵakusankhika mwakwenelera kuti ŵarute ku maungano gha wose, mwakuyana na chiŵelengero chakuyana icho ŵangakolerana.

GSAM 352Ungano wa Mipingo wa Boma la Michigan Wakhazikiskika

GSAM 352.2Pa Okutobala 6, 1861, Ungano wa Mipingo wa Michigan ukakhazikiskika mwa kusankha mulongozgi wa ungano, mulembi, na komiti yakulongozga ya ŵanthu ŵatatu. Pakuvota kwa ungano, ŵakasachizga kuti mipingo yikhazikiske ndondomeko ya mpingo, na kupokera mazgu agha kuŵa phangano la mpingo:—

GSAM 352.3“Ise, awo taŵikapo mazina ghithu musi umu, tikukolerana pamoza kuŵa mpingo, na kutora zina lakuti ŴaAdventist ŵa Zuŵa la Chinkhonde na Chibiri; tikuchita phangano la kusunga marango gha Chiuta na chipulikano cha Yesu Khristu.”

GSAM 353Makalata Ghakuzomerezga Ŵateŵeti

GSAM 353.1Pa ungano uwu pakaŵa chigamuro chakwamba chakuti makalata ghakuzomerezga ghaperekeke ku ŵateŵeti wose ŵa mpingo wa ŴaAdventist ŵa Zuŵa la Chinkhonde na Chibiri mu boma ili awo ŵakaŵa na mbiri yiwemi, ndiposo kuti ŵateŵeti ŵayendenge na makalata agho ni kalata ya kuŵimikira mu uteŵeti na kalata yakuzomerezga iyo mulongozgi na mulembi wa ungano ŵaŵikapo mazina ghawo, ndipo makalata ghakuzomerezga agha ghakwenera kulembekaso chaka chilichose.

GSAM 353.2Ŵakavotaso kuti komiti yisankhike kunozga mazgu ghakulongosolera ŵanthu ŵithu nthowa yakulondezga pakukhazikiska ndondomeko ya mipingo. Mazgu agha ghakasindikizgika mu Kusanda na Mupharazgi ya Okutobala 15, 1861.

GSAM 353Makalata Ghakuzomerezga Ŵimiliri

GSAM 353.3Mu mwezi wa Seputembala, 1862, Ungano wa Mipingo wa Michigan ukachita ungano wake wakwamba ku Monterey. Apa ndipo pakayowoyeka kakwamba fundo ya kupokera mipingo mu maungano gha mipingo, nga umo ŵanthu ŵakupokelerekera mu mipingo mwa kuvota. Pakuti mipingo khumi na yinkhondi na yiŵiri mu boma ili yikaŵa kuti yakhazikiskika kale, mipingo iyi yikapokelereka mu ungano mwa kuvota; ndipo ŵanthu wose ŵa mu mipingo iyi awo ŵakaŵapo ŵakazomerezgeka kuŵa ŵimiliri.

GSAM 353Malipiro gha Ŵateŵeti

GSAM 353.4Pa ungano uwu ndiposo pakazomerezgeka ndondomeko ya kulipira ŵateŵeti ndalama zakutemeka sabata yiliyose chifukwa cha milimo iyo ŵachita. Ŵateŵeti nawo ŵakeneranga kuphara nyengo iyo ŵagwira mulimo mu ungano wa mipingo, pamoza na ndalama izo ŵapokera na izo ŵagwiliskira ntchito; ndipo ungano wa mipingo uwo wapokera lipoti ili ukeneranga kupangana nawo na kumazga vya ndalama mwakwenelera.

GSAM 353Ŵimiliri Ŵalongora Makalata Ghakuzomerezga Kakwamba

GSAM 353.5Pa Meyi 20, 1863, Ungano wa Charu Chose ukachitikira ku Battle Creek, Michigan. Uwu ukaŵa ungano wakwamba wa wupu uwu apo ŵimiliri ŵakiza na makalata ghakuzomerezga kufuma mu maboma ghawo. Ndipouli, chiŵelengero cha ŵimiliri chikathembanga chiŵelengero cha ŵanthu yayi. Maboma agho ghakaŵa na ŵimiliri pa nyengo iyi ghakaŵa Michigan, Wisconsin, Iowa, Minnesota, New York, na Ohio.

GSAM 354Malango Ghakwendera gha Ungano wa Charu Chose na gha Maungano gha Mipingo gha mu Maboma

GSAM 354.1Pa Meyi 21, Ungano wa Charu Chose ukapokera malango ghakwendera, ndipo pa zuŵa lenelilo malango ghakwendera gha ungano wa mipingo wa boma ghakasachizgika ku maungano gha mipingo gha mu maboma. Ghakapokelereka pa ungano wa Ungano wa Mipingo wa Michigan. Malango ghakwendera agha ghakaŵika fundo yakuti chiŵelengero cha ŵimiliri mu maungano gha mipingo gha mu maboma na mu Ungano wa Charu Chose chiyane na chiŵelengero cha ŵanthu. Malango ghakwendera gha ungano wa mipingo wa boma, agho ghakasachizgika penepapo, ghakuyana chomene na agho sono maungano ghithu gha mipingo gha mu vigaŵa makhumi ghankhondi na ghaŵiri na ghaŵiri pa charu chose chapasi ghakugwiliskira ntchito.

GSAM 354.2Pa nyengo ya Ungano wa Charu Chose, mu nyengo iyo vyakumera vikuphukiraso mu 1864, kukaŵa sachizgo lakwamba ku ungano wa mipingo wa boma lakuti pasankhike Komiti Yakusanda Ndalama ya ŵanthu ŵa mpingo awo ŵakaŵa ŵakulembeka ntchito na ungano yayi mu chaka icho, kuti ŵagwire pamoza na komiti yakulongozga pakusanda na kumazga nkhani za ndalama na ŵateŵeti. Ntheura, pachokopachoko, mwakuyana na icho chikakhumbikwanga, ndondomeko yikakhazikiskika mu mulimo na uteŵeti wa Chiuta.

GSAM 354.3Ntheura talongosora mwakudumura ivyo vikachitika kuti mulimo uŵe na ndondomeko yakukhazikika. Ivi vikachitika apo mpingo ukaŵa uchoko chomene pakuyaniska na umo uliri pa nyengo yasono.

GSAM 354.4Apo Ungano wa Charu Chose ukakhazikiskika mwakukwana, mu 1863, chiŵelengero chose cha ŵimiliri chikaŵa chichoko kuluska icho sono tikuŵa nacho chaka chilichose mu maungano ghanyake ghachoko gha mipingo gha mu vigaŵa.

GSAM 354Chilato cha Kukhazikiska Ndondomeko

GSAM 354.5Chilato cha kukhazikiska ndondomeko chikaŵa chakuti wupu uŵe na katundu wake mwakuzomerezgeka na dango ndiposo kuti katundu uyu walongozgeke mwakuyana na dango; ndiposo kuti ŵantchito mu mulimo ŵagwirenge ntchito mwakukolerana, kwambura utimbanizgi, chifukwa vyakuchita vyawo vikachitikanga na ulongozgi, ndipo ntheura kwambura kumwazgika. Fundo zenezizi izo zikapokelereka mu ndondomeko yithu kufika mu 1864 zikagwiliskirika ntchito apo mulimo ukakuranga na kuthandazgikira ku vyaru na mitundu yinyake.

GSAM 355Mawupu gha Wose Ghakhazikiskika

GSAM 355.1Apo uthenga ukalutanga panthazi, mawupu gha wose agha ghakakhazikiskika, ndipo ŵalongozgi ŵawo ŵakasankhikanga pa maungano gha nyengo zose gha Ungano wa Charu Chose:—

GSAM 355.2Wupu wa Ungano wa Charu Chose—wupu wakuzomerezgeka na dango wa ŵanthu makhumi ghaŵiri na yumoza, kuti uŵe na makalata gha weneko wa katundu wa mabungwe ghakupambanapambana mu America na mu vyaru vinyake.

GSAM 355.3Bungwe la Utumiki wa ku Vyaru vya Kuwaro—kuti lilongozge na kuthandazga mulimo wa utumiki kuwaro kwa maungano gha mipingo agho ghakhazikiskika.

GSAM 355.4Gulu la Timabuku la Vyaru Vyose—ilo mulimo wake ukaŵa wa kugaŵa vyakuŵazga, na kulemberana makalata, kupenja kujura malo ghaphya gha utumiki.

GSAM 355.5Wupu wa Wanangwa wa Chisopa—mulimo wake wapadera ukaŵa wa kovwira awo ŵakatambuzgikanga chifukwa cha njuŵi zawo, na kuthandazga vyakuŵazga vya fundo za wanangwa wa chisopa.

GSAM 355.6Wupu wa Sukulu ya pa Sabata wa Vyaru Vyose—chilato chake chikaŵa cha kuzenga na kulutiska panthazi mulimo wa Sukulu ya pa Sabata mu malo ghose.

GSAM 355.7Wupu wa Utumiki wa Kuchizga na Wovwiri—mulimo wake ukakhwaskananga na kusambizga ŵadokotala na ŵapweleleri ŵa ŵalwari, kwendeska nyumba za kuchizgiramo na kupumuliramo, nyumba za ŵana ŵalanda, za ŵachekuru, na vinyake.

GSAM 355Malo Agho Mulimo Ukafikako M'paka mu 1868

GSAM 355.8Kufika mu 1868, malo agho tikagwirangamo mulimo ghakasazgangapo chigaŵa cha United States chakuvuma kwa Mlonga wa Missouri na kumpoto kwa mzere wakutambalala wakulingana na mphaka ya kumwera ya Missouri. Pa nyengo iyo Komiti ya Ungano wa Charu Chose yikaŵa na ŵanthu ŵatatu pera, ndipo mulongozgi wa ungano wakaŵa yumoza wa iwo. Maungano ghose ghankhondi na ghatatu gha mipingo gha mu vigaŵa ghakaŵa pasi pa ulamuliro wa Ungano wa Charu Chose, uwo ukaŵa na likuru lake ku Battle Creek, Michigan.

GSAM 356Chifukwa Icho Kukhazikiskaso Ndondomeko Kukakhumbikwira

GSAM 356.1Apo uthenga ukathandazgikiranga ku vyaru vinyake, pakakhumbikwira kukhazikiskaso ndondomeko ya malo ghose gha mulimo. Ntheura, mu 1897 ŵakamba kuchitapo kanthu ku chilato ichi; kweni mulimo wa kunozgaso ndondomeko wachitika mwakukwana chomene mu vyaka vinayi ivyo vyajumpha, ndipo mu nyengo iyi Ungano wa Charu Chose wa ku Europe wakhazikiskika, na komiti yakulongozga ya ŵanthu khumi na ŵanayi; ndipo Ungano wa Charu Chose wapakwamba, uwo uli na likuru lake ku Washington, D.C., uli na komiti yakulongozga ya ŵanthu makhumi ghaŵiri na ŵankhondi na ŵatatu, awo ŵakwimira vigaŵa vyose vyakupambanapambana vya mulimo wa uthenga, ndipo komiti iyi yatola malo gha mawupu ghanyake gha wose agho ghaleka kuŵapo.

GSAM 356Umo Ndondomeko Yikaŵira pa Janyuwale 1, 1903

GSAM 356.2Mazgu agha ghakufuma mu Buku la Chaka la Ungano wa Charu Chose la 1904 ghakulongora vinthu vinyake vyakukondweska vya viŵelengero kufika pa Janyuwale 1, 1903:—

GSAM 356.3Pa nyengo iyo mulimo withu wakukhazikika mwandondomeko ukaŵa na Maungano gha Charu Chose ghaŵiri, agho ghakaŵa na Maungano gha Umoza khumi na ghanayi, maungano gha mipingo gha mu vigaŵa makhumi ghankhondi na ghaŵiri na ghaŵiri, na malo gha utumiki makhumi ghanayi na ghaŵiri. Ghagaŵika nthena: Maungano gha mipingo gha mu vigaŵa mu America wa Kumpoto, makhumi ghanayi na ghankhondi na ghanayi; kuwaro kwa America wa Kumpoto, makhumi ghaŵiri na ghatatu. Maungano gha Umoza mu America, ghankhondi na ghatatu; mu vyaru vinyake, ghankhondi na limoza. Malo gha utumiki mu America, kusazgapo Alaska, Hawaii, na New Foundland, ghankhondi; malo gha utumiki kuwaro kwa America, makhumi ghatatu na ghankhondi na ghaŵiri, ghali mu malo agha: Khumi na ghaŵiri mu Europe; ghanayi mu Africa; ghatatu mu Asia; ghaŵiri mu America wa Kumwera; ghaŵiri mu Africa wa Kumwera; ndipo ghanyake ghose mu America wa Pakati, Mexico, West Indies, na Virwa vya Pacific. Ŵakukolerana na malo gha utumiki agha ni ŵateŵeti ŵakwimikika na ŵakuzomerezgeka makhumi ghankhondi na limoza na ŵankhondi na ŵaŵiri, na mipingo handiredi limoza na makhumi ghatatu na umoza.

GSAM 356Umoza mu Kupambanapambana

GSAM 356.4Ntchakukhozga kumanya kuti mawupu agha ghakupambanapambana mu vyaru na mitundu yakupambanapambana ghose ghali pamoza pakulutiska panthazi mulimo umoza ukuru wa unenesko na chiponosko cha ŵanthu. Tikugomezga ndondomeko ya wupu yayi, kweni Chiuta, mwambiski wa ndondomeko. Para watumbika vyakuchita vyakukolerana na vyamtende vya ŵantchito ŵake, tingamanya umo kuliri kuwemi na kwakukondweska kuti “vinthu vyose vichitike mwakwenelera na mwandondomeko.”

Notes

  1. Tito 1:5. ↩
  2. Chemerezgo cha Pakati pa Usiku, Febuluwale 15, 1844. ↩
  3. Tito 1:5-9. ↩
  4. 1 Timote 3:1-15. ↩
  5. 1 Petrosi 5:1-6. ↩
  6. Mateyu 23:11. ↩
  7. Ukaboni ku Mpingo, Buku 1, peji 210. ↩
  8. Buku leneliro, mapeji 649, 653. ↩
  9. Ukaboni ku Mpingo, Buku 5, mapeji 236, 237. ↩
  10. Buku leneliro, peji 534 (kudidimizga kwasazgikapo). ↩
  11. Ŵaefeso 4:12, 13. ↩

Note

Back