Chipaturo 27 — Ma Ukaboni Ghanyake Ghakukhozgeka
GSAM 442.1“YEHOSHAFATI wakimilira na kuyowoya kuti, Nipulikirani, imwe Ŵayuda na imwe ŵakukhala mu Yerusalemu; gomezgani Yehova Chiuta winu, ndipo mukhozgekenge; gomezgani nchimi zake, ndipo mutumbikikenge.”1
GSAM 442.2Vyaka vyakumanyuma, kwizira mu chawanangwa cha uchimi, ukaboni wa ulongozgi ukapelekeka wakuti pambere umaliro undafike, mapeji ghakusindikizgika gha unenesko uwu ‘ghazamumbininika nga ni mahamba mu nyengo yakuthothoka kwa mahamba.’ Ŵanandi ŵakajifumbanga mu mitima yawo kuti kasi ichi chingafiskika wuli usange ŵanthu awo ŵakugomezga unenesko ŵandanozgeke panji kuŵikika mu magulu kuti ŵachite mulimo uwu. Mu ulongozgi wa Chiuta, kanandi vinthu vikuru vikufiskika kufuma ku vinthu vyapasi chomene pakwamba; ndivyo vikaŵira pakukura kwa ndondomeko yakugwilira mulimo iyo yikamba pakati pithu.
GSAM 442Gulu la Makatara na Umishonale
GSAM 442.3Cha m'ma 1870, maghanoghano ghakwambiska Gulu la Makatara na Umishonale ghakamba chifukwa cha ivyo ŵadumbu ŵachoko waka ŵakujipeleka ŵakachitanga ku South Lancaster, Mass. Kwa nyengo yinyake, ŵadumbu aŵa ŵakayezga ndondomeko yakutumizga nyuzipepara zithu za mpingo na makatara ku ŵanthu ŵakupambanapambana awo ŵakaŵa ŵa chipulikano chithu yayi, ndipo pamanyuma ŵakaŵalemberanga makalata. Ichi chikapangiska ŵanthu ŵanyake kupokelera unenesko, ndipo Mulara S. N. Haskell wakamba kughanaghana kuti, ‘Chifukwa wuli ŵanthu ŵithu wose ŵangaleka kuchita ivyo ŵadumbu ŵachoko waka ŵachita?’ Chomenechomene mu chaka cha 1871, nkhani iyi yikayowoyekanga kanandi mu mapeji gha Review. Pa ungano wapadera wa Ungano Ukuru uwo ukachitika pa Disembala 29, 1871, Mulara Haskell wakaŵapo ndipo wakalongosora uwemi wa mulimo uwu. Pakazomerezgeka fundo yakuchiska kuti magulu gha makatara ghambiskike. Ŵalara S. N. Haskell, W. H. Littlejohn, J. N. Andrews, J. H. Waggoner, na I. D. Van Horn ŵakasankhika kuŵa komiti yakunozga makora ndondomeko zakwambiskira magulu agha.
GSAM 443.1Mulimo uwu ukajura nyengo yiphya pakulutiska panthazi mulimo wa uthenga. Kufikira pa nyengo iyi, kusambizga unenesko kukachitikanga pafupifupi kwizira pera mu mulimo wa mupharazgi uyo wakaŵanga pamaso pa ŵanthu. Kwa vyaka vinandi Mulara Haskell wakafwilirapo chomene kusanda na kwambiska ndondomeko izo zingawovwira kuti Gulu la Makatara na Umishonale lichite makora. Nkhumuchitira urunji kuyowoya kuti ndiyo wakaŵa nadi wakudangilira mu mulimo uwu. Ichi ntchaunenesko pa magulu gha makatara na umishonale gha mu vigaŵa pera yayi, kweni ndiyo wakapelekaso, mu 1878, ku Ungano Ukuru uwo ukawungana ku Battle Creek, ndondomeko ya Gulu la Makatara la wose (ilo pamanyuma likachemeka la Vyaru Vyose). Gulu ili likugwira mulimo mu malo agho ghali kuwaro kwa maungano ghithu gha mipingo, mu America pera yayi, kweniso mu vyaru vya kuwaro.
GSAM 443Ŵalembi Ŵaluso—Maria Huntley
GSAM 443.2Mu ulongozgi wake, Fumu yikawuska ŵalembi ŵaluso, awo ŵakamovwira chomene Mulara Haskell mu mulimo uwu. Mudumbu Maria Huntley wakaŵa yumoza wa awo ŵakagwiranga mulimo kwambura kuthera, nanga nkhu nyengo iyo, mu vyaka vyakulondezgapo, wakaŵa na masuzgo ghakuru gha mu thupi. Wakafwa wachali pa mulimo wake vyaka pafupifupi khumi na vinayi ivyo vyajumpha. Chifukwa cha kulimbikira kwake, mipata yinandi ya mulimo iyo sono yilipo mu vyaru vya kuwaro yikasangika kakwamba. Ŵalembi ŵanyake nawo ŵanjira mu mulimo uwu, ndipo apo malo gha mulimo ghakukura, paŵa kukhumbikwa ŵalembi ŵa viyowoyero vyakupambanapambana.
GSAM 444Ivyo Vyachitika mu Mipingo ya mu Malo Ghakupambanapambana
GSAM 444.1Kweni chakuzirwa chomene icho chafuma pa kwambiska mulimo wa Gulu la Makatara pakati pithu ntchakuti wachiska na kukuzga mzimu wa umishonale mu ndondomeko za mipingo ya mu malo ghakupambanapambana. Wapeleka mwaŵi kwa waliyose kuchitapo kanthu pakulemberana makalata na kugaŵa vyakuŵazga, na kuwona kukhozgeka uko kukufuma pakugwira yekha mulimo wakupulumuska ŵanthu.
GSAM 444Ukaboni wa Ulongozgi Wakukhwaskana na Mulimo wa Makatara
GSAM 444.2Kuti tilongore mtundu wa ulongozgi uwo ukapelekeka kwizira mu Mzimu wa uchimi pa nkhani ya mulimo wa makatara na umishonale, tikutora mazgu mu ukaboni ku Mpingo manambara 29 na 30 kuti:—
GSAM 444.3“Usange pali mulimo umoza uwo ngwakuzirwa kuluska unyake, ni uwo wakufiska kuti ŵanthu ŵaŵe na mabuku ghithu ghakusindikizgika, mwakuti ŵalongozgeke kusanda Malemba. Mulimo wa umishonale—kutora mabuku ghithu ghakusindikizgika na kughajizga mu mbumba, kudumbiskana nawo, na kulomba nawo ndiposo kuŵalombera—ni mulimo uwemi, ndipo ngwakusambizga ŵanalume na ŵanakazi kuchita mulimo wa uliska.
GSAM 444.4“Ni waliyose yayi uyo ngwakwenelera mulimo uwu. Awo ŵali na vyawanangwa na maluso ghawemi chomene, awo ŵangamba mulimo mwakupulikiska na mwandondomeko, na kuwulutiska panthazi na nkhongono zakufwilirapo, ndiwo ŵakwenera kusankhika. Pakwenera kuŵa ndondomeko yakunozgeka makora chomene; ndipo yikwenera kulondezgeka mwakugomezgeka. Mipingo ya mu malo ghose yikwenera kutemwa chomene mulimo wa makatara na umishonale.”
GSAM 444.5“Mulimo wa makatara na umishonale ni mulimo uwemi. Ni mulimo wa Chiuta. Ukwenera kuyuyulika yayi mu nthowa yiliyose; kweni nyengo zose pali ulwani wakuti ungapatuskika ku chilato chake cheneko. Ŵapharazgi ŵa mabuku ŵakukhumbikwa kuti ŵagwire mulimo wa umishonale. Ŵanthu ŵa nkharo yambura kwenelera ŵakwenelera mulimo uwu yayi. Ŵanalume na ŵanakazi awo ŵakumanya kuchita vinthu mwamahara, kuyowoya makora na ŵanthu, kuwona patali, na kupambaniska vinthu mwavinjeru, ndiposo awo ŵakumanya kuzirwa kwa ŵanthu, ndiwo ŵangachita makora.”
GSAM 445.1Kuti mipingo yithu na ŵapharazgi ŵa mabuku ŵagaŵa na kuguliska mabuku, tumabuku, na makatara gha mtengo wakujumpha $8,000,000 mu vyaka khumi na viŵiri, mbukaboni ukuru wa uwemi wa mulimo wa Gulu la Makatara na Umishonale.
GSAM 445Uchimi Pakulinganiska na Vinjeru vya Charu
GSAM 445.2Pakaŵa mazgu gha uchimi agho ghakapelekeka ghakukhwaskana na mulimo wa mu Europe, agho ghakufiskika mwakuyana chomene na umo ghakayowoyekera, mwakuti ghakwenera kuzunulika apa. Ŵantchito na ŵanthu ŵakayowoya mwakusimikizga kuti mulimo ungachitika yayi kura, chomenechomene mu Scandinavia, nga umo ukuchitikira mu America. Ŵakazizwa apo Amai White ŵakati mulimo ungachitika makora pera yayi, kweniso ungawovwirika mu nthowa yeneyiyo ya mu America, ndipo Fumu yikaŵalongora kuti usange ŵangamba kupeleka chakhumi, nanga chingaŵa cha pa ndalama zichoko izo ŵakusanga, Chiuta waŵatumbikenge kuluska chomene umo ŵakughanaghanira. Ŵakaŵaphaliraso kuti ŵapharazgi ŵa mabuku ŵangaguliska mabuku mu Scandinavia mwa kupokera ŵanthu awo ŵangazomera kugura pambere mabuku ghandize, ndipo mulimo uwu uchitenge makora. Ŵalongozgi ŵa nyumba zakusindikizgiramo mabuku mu vyaru ivyo ŵakati, ‘Ichi chingachitika yayi;’ ‘ŵandaguliskepo mabuku mu nthowa iyi.’ Ivyo vikachitika pamanyuma vikalongora kuti ivyo mungelo wa Fumu wakalongora Amai White pa nkhani iyi vikaŵa vyapachanya chomene kuluska vinjeru vya ŵakuguliska na ŵakusindikizga mabuku ŵa charu. Mulimo wa kupharazga mwa kuguliska mabuku wachita makora kura kwambira pakwamba. Ŵanyake awo ŵakamba kupeleka ku mulimo chakhumi cha pa ndalama zawo zichoko ŵazgoka ŵapharazgi ŵa mabuku, ndipo ŵakujipwelelera ŵekha pera yayi, kweni ŵakusanga ndalama zinandi kuluska kale, ndipo ŵakufiska kupeleka chakhumi chikuru chomene.
GSAM 445.3Mu chaka cha 1895, ŵapharazgi ŵa mabuku ŵakaguliska mabuku gha mtengo wakujumpha $40,000, agho ghakasindikizgika mu nyumba yithu yakusindikizgiramo mabuku ku Christiana, Norway. Manyani kuti uwu ni uchimi unyake uwo wafiskika, ndipo wafiskika nangauli ku vigaŵa vyose, mu mpingo na kuwaro kwake, ŵanthu ŵakakananga kuti ichi chingachitika yayi.
GSAM 445.4Pa nkhani ya mulimo wa magulu gha makatara agho ghakambiskika mu 1871 na kulutilira, tingayowoya kwambura kukayika kuti ŵanthu awo ŵafika pa unenesko chifukwa cha kuyezgayezga kwa ŵantchito aŵa ŵali pafupifupi kuyana na awo ŵafika chifukwa cha mulimo wa ŵateŵeti ŵakupharazga uwo ŵachita ŵekha. Kwizira mu nthowa iyi, uthenga ukupharazgika ku mitundu yose na viyowoyero vyose vya pa charu chapasi.
GSAM 446Vitoweskero na Mulimo wa Makatara
GSAM 446.1Mu Epulero 1873, Gulu la Makatara na Umishonale ku California likaphalira ŵanthu nkhani yakukondweska. Likati vitoweskero ivyo ŵanthu awo ŵakapokelera unenesko mu chigaŵa icho ŵakapeleka ku gulu ili kufikira pa nyengo iyo vikasungunulika, kusandika, na kuguliskika mwakuyana na mtengo weneko wa golide na siliva wake, ndipo pakasangika $200. Ndalama zose izi zikagwiliskirika ntchito kugulira makatara, tumabuku, na nyuzipepara zakufuma nyengo na nyengo, izo zikagaŵika. Gulu likaŵa kuti lamanya kale ŵanthu makumi ghaŵiri awo ŵakafika pa kupokelera unenesko kwizira mu vyakuŵazga ivyo vikagulika na ndalama zakufuma ku vitoweskero. Yumoza wa awo ŵakafika pa kumanya unenesko chifukwa cha kuŵazga wakaŵa John I. Tay, wa ku Oakland, California.
GSAM 446San Francisco ni Malo gha Mulimo wa Umishonale
GSAM 446.2Mu 1875, ukaboni wa ulongozgi wakuzirwa ukapelekeka ku mpingo wa San Francisco. Sono tikuwuzunura chifukwa cha umo wafiskikira mwakuzizwiska. Kwambira pakwamba, mpingo uwu ukachichizgikanga kuchita lenti maholo ghakusoperamo, ndipo ukagwiliskiranga ndalama zinandi na kukumana na masuzgo ghanyake, chifukwa ungaŵangamo yayi na maungano ghakulondezgana, pakuti nyengo zinandi maholo agha ghakakhumbikwanga pa vinthu vinyake.
GSAM 446.3Mu mise ya Epulero 14 na 20, 1875, ŵalongozgi ŵa mpingo wa San Francisco ŵakachemeka kuwungana mu nyumba ya Amai J. L. James, mu Msewu wa Fifth, pafupi na Msewu wa Market. Kura, Amai White ŵakatiphalira ivyo ŵakalongoreka mu mboniwoni ya nchimi vyakukhwaskana na umo vinthu vikaŵira. Vikaŵa vyakuti San Francisco yizamuŵa malo gha mulimo wa umishonale nyengo zose, uko mulimo ungachitika; ndipo usange nkhani iyi yendeskekenge mwavinjeru, ŵanthu ŵalutilirenge kupokelera unenesko. Usange nyumba yakusoperamo yingazengeka, iyo ŵanthu ŵangachemekerako na kuchitirako mulimo, ŵanthu ŵanyake ŵasazgikirenge ku unandi wawo, ndipo nawo ŵawovwirenge kulipira ndalama za mulimo na kumazga ngongoli iyo yikwenera kuŵapo pakunozga nyumba yakuwunganamo.
GSAM 447.1Amai White ŵakalutilira kuyowoya kuti ŵakawona kuti para ŵazakadidimizga ku mpingo wa San Francisco kuzirwa kwa kuzenga nyumba yakusoperamo, ku mpingo ukavu uwo vizamuwoneka nga nkhuchita chinthu mu chisi. Kweni ŵakatumika kuyowoya kuti apo ŵambenge kuchita, ŵawonenge ulongozgi wa Chiuta ukuŵajulira nthowa panthazi pawo, pachokopachoko, ndipo ŵabwezi ŵawuskikenge mu nthowa yose, m'paka paumaliro ngongoli yose yimalenge.
GSAM 447.2Pakuŵa yumoza wa ŵanthu ŵachoko awo ŵakawungana pa maungano agho ghazunulika kale, ningayowoya kuti maghanoghano ghakuti gulu ilo, ilo pafupifupi waliyose wakaŵa mukavu wa charu ichi, lingamba kuzenga nyumba yakuwunganamo ya mapazi 35 x 80, mu msumba uwo malo ghakuzengapo ghakawonekanga kuti ghangakhumba ndalama za $6,000 panji zakujumpha, ghakawonekanga nadi nga ‘kuchita chinthu mu chisi.’ Ŵakamba kuchita ichi chifukwa waka cha chigomezgo chose icho ŵakaŵa nacho chakuti ukaboni wa ulongozgi uwo Amai White ŵakaŵaphalira ukafuma kwa Fumu, ndipo ufiskikenge kwambura kutondeka.
GSAM 447.3Pakuti naŵa wakukolerana na mulimo uwu mu nthowa zakupambanapambana kwambira pakwamba kwake kufikira sono, nkhukhumba kuyowoya apa kuti ukaboni wa ulongozgi uwo wazunulika pachanya wafiskika mu chilichose. Apo tikamba kupenja malo ghakuzengapo, tikafiska kusanga malo gha mtengo wa $6,000 na kughagura pa $4,000. Mudumbu munyake wakati wapelekenge $1,000 usange wangaguliska malo ghake. Nyengo yeneyiyo wakapeleka malo agha kwa wakwendeska vya kuguliska malo, uyo wakamuphalira kuti mtengo uwo wakaŵika ukaŵa wapasi chomene. Pambere masabata ghaŵiri ghandajumphe, malo ghake ghakaguliskika pa mtengo wakusazgikira na $1,000 kuluska umo wakaghanaghaniranga pakwamba, ndipo wakapeleka ivyo wakalayizga. Munyakeso, M'bali mukavu uyo wakawonanga yayi umo mpingo ungazengekera, kweni wakati, ‘Usange Fumu yikuti vikwenera kuchitika, yijurenge nthowa mu nthowa yinyake,’ wakazizwa kusanga kuti nkhani ya chiharo cha yumoza wa ŵabali ŵake yamara, ndipo iyo wapokera $20,000. Wakapeleka $1,000 ku mulimo wa kuzenga, ndipo wakagura chigaŵa chimoza pa vigaŵa vitatu vya malo gha mpingo kuti wazengepo nyumba yake yakukhalamo. Ntheura wakawovwira gulu mu nthowa ziŵiri.
GSAM 448Wovwiri Wakuzirwa ku San Francisco
GSAM 448.1Ntheura tingazunura vyawanangwa vinandi na wovwiri uwo komiti yikasanga apo yikalutiliranga kuzenga nyumba iyi. Tiyowoye waka kuti nyumba ya mpingo yikazengeka pa mtengo wakukwana pafupifupi $14,000 pamoza na malo, ndipo ndalama zakujumpha hafu yake zikafuma mu vyawanangwa pambere nyumba yindamare. Msewu wa Laguna, uwo nyumba iyi yikazengekapo, ukaŵa mu chigaŵa cha msumba icho chikaŵavya nyumba zakukwana zakuchitiramo sukulu. Ntheura ŵa komiti ya sukulu ŵakiza kuzachita lenti vipinda vya pasi kuti ŵachitirengemo sukulu pambere mtenje undaŵikike pa nyumba. Ndalama za lenti za madola 75 pa mwezi, izo zikapokerekanga kwa vyaka pafupifupi viŵiri, zikalipiranga ndalama zakusazgikira pa ngongoli na ndalama zakwendeskera vinthu, ndipo gulu likapelekanga ivyo lingasanga kuti limazge ngongoli yakukhalapo.
GSAM 448Malo Ghakuchizgirako na Maji
GSAM 448.2Pa nyengo yasono, pali chigaŵa chichoko cha ngongoli iyo yikaŵapo nyengo yira. Mu chipinda cha pasi chomene pa nyumba ya mpingo muli malo ghakuchizgirako na maji agho ghali na vyose vyakukhumbikwa, ghambura masuzgo gha ndalama, ndipo mtengo wake ngwakujumpha chomene ngongoli yakukhalapo, iyo yimalenge sonosono.
GSAM 448.3Chigaŵa cha ukaboni wa ulongozgi chakukhwaskana na ŵanthu kupokelera unenesko chafiskika mwakuzizwiska chomene. Mbamakumi pera yayi, kweni ŵanthu mahandiredi ŵapokera ungweru wa unenesko mu msumba uwo, ndipo sono ŵambininikira mu vigaŵa vyakupambanapambana vya charu chapasi. Nyengo na nyengo para nkhuluta ku San Francisco, nkhuwona ŵanthu ŵapakati pa ŵaŵiri na khumi awo ŵapokera unenesko kufuma apo nkhakumana nawo kaumaliro; ndipo umaliro undize.
GSAM 449Nyifwa ya Mulara White
GSAM 449.1Cha m'ma 1880, Amai White ŵakalongozgeka kwizira mu Mzimu wa uchimi kuti ŵaphalire mfumu wawo, Mulara James White, kuti ŵakwenera kuleka vinandi vya vyenjezgo na maudindo agho ŵakayegha, na kuvipeleka mu mawoko gha ŵanyake awo mbachoko pa msinkhu, apo iwo ŵakwenera ‘kunozgekera kusintha kwawo kwaumaliro’—kung'anamura kuti m'pikisano wawo wa pa charu chapasi ukaŵa pafupi kumara. Ŵakamba kupulikira ulongozgi uwu, ndipo kukachedwa yayi, pakuti mu chaka cha 1881 milimo yawo yikamara, ndipo ŵakagona mwa Yesu. Pa Julayi 31, ŵakakoleka na malungo. Pa Ogasiti 3, ŵakatoleka kufuma kunyumba kwawo kuluta ku Chipatala Chakusungirako Umoyo cha Battle Creek. Kura ŵakapokera kupwelelerwa kose uko ŵanthu ŵangafiska kupeleka, kweni kukaŵavya phindu. Ŵakalutilira kulwara chomene. Kwambira pakwamba pa kulwara kwawo, ŵakaŵa na maghanoghano ghakuti ‘kusintha kwawo kwaumaliro’ kwafika.
GSAM 449Mazgu gha Mulara Smith
GSAM 449.2Pakuyowoya za chakuchitika ichi, Mulara Uriah Smith wakuti: ‘Vikaŵa vyakusuzga kuti nyifwa yawo yichitikire mu makhaliro ghawemi kuluska agha. Nyengo yose iyo ŵakaŵa ŵachali kumanya vinthu mu mazuŵa ghatatu ghaumaliro gha kulwara kwawo, ŵakachitiranga ukaboni kuti ŵalije vyakuŵinya. Gulu likuru la ŵabwezi ŵakufumira pasi pa mtima ndiposo ŵa masozi ŵakimilira mukati na kuwaro kwa nyumba, apo umoyo wawo ukamaliranga pachokopachoko pa mise yakukondweska iyo ya Sabata. Nga nkhwamba tulo twakufwasa, ndimo ŵakanjilira mu nyifwa; ndipo vyose vikati vyamara, mtende wakunozga ukawonekanga nga wakhazikika pa chigaŵa chilichose cha chisko chawo. Vikaŵa nga kuti lurombo ulu lwazgoreka:
GSAM 449.4Pa nyengo iyo ŵakafwira ŵakaŵa na vyaka 60 na mazuŵa ghaŵiri. Ntchindi iyo ŵakaŵa nayo mu Battle Creek yikawoneka pakuti ŵanthu ŵakukwana 2,500 panji kujumpha ŵakaŵapo pa maliro ghawo pa Ogasiti 13. Ŵakalondezgeka kufikira ku malo ghawo ghakupumulirako ghaumaliro mu Manda gha Oak Hill na mzere wa ngolo 95, ndiposo mzinda wa ŵanthu ŵakwenda pasi.
GSAM 450.1Pa ukaboni unandi uwo ukapelekeka pamanyuma pa nyifwa yawo na kusindikizgika mu Review, tikutora mazgu ghakulondezgapo agho ghakalembeka na Mulara S. N. Haskell kuti:—
GSAM 450.2“Para nkhughanaghanira umo ŵakeruzgiranga makora vinthu mu pafupifupi suzgo lililose lamabuchi, lusungu lwa mtima wawo na uwemi wa mzimu wawo ivyo ŵakalongoranga ku ŵakubuda, ndiposo nanga nkhu awo ŵakaŵachitira nkhaza, para ŵawona vimanyikwiro vya kupera kwawo, na chitemwa chawo pa ivyo ŵakagomezganga kuti ni vyakwenelera, ningayowoya nadi kuti, Dada mu Israyeli wawa. Ndipo apo ŵakupumura, kupeleŵera kwa kuwona kwawo patali na kupwelelera kwawo kwa dada kuzamupulikikwa mu mulimo, ndiposo na ŵanthu ŵanandi.”
GSAM 450.3Ŵakati ŵafwa, ŵalwani ŵithu ŵakayowoya kuti sono uthenga ukwenera kuleka. Kweni ndimo vikaŵira yayi; mabungwe agho ŵakambiska pasi pa woko la Chiuta ghakaŵa kuti ghakurenge chomene kuluska kale, kuti ghaŵe nga ni ‘makuni agho Fumu yapanda,’ agho ghazamuthambika minthavi yinandi na ya vipambi vinandi.
GSAM 450Kupangika kwa Marango gha Chisopa Kwachimikika
GSAM 450.4Vyaka 58 vyajumpha kufuma apo awo ŵakapelekanga uthenga wa mungelo wachitatu ŵakati nyengo yizamwiza, mwakuyana na uchimi wa Chivumbuzi 13, apo ŵanthu ŵazamutambuzgika mu United States na kunyake chifukwa cha kusunga marango gha Chiuta. Mu buku lakulembeka na Amai White, lakuti Malemba Ghakwambilira, tikuŵazga mazgu ghakulondezgapo ghakukhwaskana na chisambizgo ichi kuti:—
GSAM 450.5“Mungelo wakati, ‘Laŵiskani!’ Nkhazgokera ku ŵaheni, panji ŵambura kupulikana. Wose ŵakaŵa pa kutangwanika. Mwamphu na nkhongono izo zikaŵa na ŵanthu ŵa Chiuta vikaŵawuska na kuŵakaralipiska. Pakaŵa kutimbanizgika, kutimbanizgika ku vigaŵa vyose. Nkhawona nthowa zikutoleka zakulimbana na gulu ilo likaŵa na ungweru na nkhongono ya Chiuta. Chisi chikakura kuŵazingilizga; kweni ŵakimilira nganganga, ŵakuzomerezgeka na Chiuta, ndipo ŵakamugomezganga. Nkhaŵawona ŵakutindikika; pamanyuma nkhaŵapulika ŵakuchemerezga kwa Chiuta na mtima wose. Muhanya na usiku chemerezgo chawo chikalekanga yayi, chakuti: ‘Khumbo linu, A Chiuta, lichitike! Usange vingachindika zina linu, ŵanozgerani ŵanthu ŵinu nthowa yakuponeramo! Tiponoskani ku ŵamitundu awo ŵatizingilizga. Ŵatitongera nyifwa; kweni woko linu lingiza na chiponosko.’”2
GSAM 451.1“Penepapo nkhawona ŵalongozgi ŵa charu chapasi ŵakufumbana ulongozgi, ndipo Satana na ŵangelo ŵake ŵakatangwanikanga pakati pawo. Nkhawona chikalata, ndipo makope ghake ghakambininikira mu vigaŵa vyakupambanapambana vya charu. Chikapeleka dango lakuti ŵatuŵa ŵakwenera kuleka chipulikano chawo chapadera, kuleka Sabata, na kusunga zuŵa lakwamba la sabata; para ŵaleka kuchita nthena, ŵanthu ŵakaŵa ŵazomerezgeka, para nyengo yinyake yajumpha, kuŵakoma.”3
GSAM 451Kutambuzgika mu America
GSAM 451.2Ŵakususka ŵithu ŵayowoya kuti kutambuzgika kungachitika chara mu charu ichi, chifukwa Dango Likuru la United States likuti, “Nyumba ya Malango yingakhazikiskanga dango lililose chara lakukhwaskana na kukhazikiska chisopa, panji kukanizga ŵanthu kusopa mwawanangwa.” Kweniso “Chikalata cha Wanangwa” cha vigaŵa vinandi vya charu ichi chikukanizga kupanga malango gha chisopa. Nangauli ŵanthu ŵakususka nthena, ŵanthu ŵithu ŵalutilira kupharazga uthenga wa chenjezgo na kunozgekera uko nkhwakukhumbikwa kuti ŵakumane na kulimbana uku.
GSAM 451.3Mu 1863 wupu ukapangika na chilato cha kusintha Dango Likuru la United States na malango gha charu, kuti ghaŵe ghakwenelera kuchichizgira ŵanthu kulondezga chisopa. Maghanoghano agha ghakopa ŵanthu ŵanandi luŵiro chomene, ndipo fundo ya kuchichizga ŵanthu kuchita icho ntchiwemi, chomenechomene pa nkhani ya kusunga zuŵa lakwamba la sabata, yakura chomene. Ntheura kutambuzgika kwakofya kwayamba kale mu vigaŵa vinandi, nanga ni ivyo malango ghawo gha zuŵa lakwamba la sabata ghakuzomerezga awo ŵakusunga zuŵa linyake chifukwa cha njuŵi yawo. Ŵanthu ŵaŵikika mu jele chifukwa cha kuleka kusunga zuŵa lakwamba la sabata.
GSAM 452Kukoleka Kwakukwana 116
GSAM 452.1Pamaso pane pali ndondomeko ya kukoleka kwakukwana 116 kwa ŴaAdventist ŵa Zuŵa la Chinkhonde na Chiŵiri mu America, kwamba mu chaka cha 1878 kufika mu Malichi, 1896. Pa milandu iyi, 109 ŵakasangika na mulandu. Ŵanandi ŵa iwo ŵakajalirika mu jele kwa mazuŵa 20 m'paka 60, ndipo pafupifupi 12 ŵakachichizgika kugwira ntchito mu “gulu la ŵakayidi ŵakukakika na matcheni” pamoza na ŵakukoma ŵanthu, ŵankhungu, na vigeŵenga viheni chomene. Pa mulandu uliwose, awo ŵakaŵapa chilango ŵakazomera kuti ŵakaŵa ŵanthu ŵawemi chomene ŵa mu charu.
GSAM 452Wupu wa Wanangwa wa Kusopa
GSAM 452.2Pa Julayi 21, 1889, ku Battle Creek, Michigan, kukapangika wupu wakuchemeka Wupu wa Charu wa Wanangwa wa Kusopa. Chilato chake chikaŵa kususka kupanga malango gha chisopa, kuthandazga ku ŵanthu ŵanandi kumanya ubali wakwenelera pakati pa chisopa na boma, na kovwira awo ŵakutambuzgika chifukwa cha njuŵi yawo. Wupu uwu ukachita ntchito yikuru chomene ya kuthandazga mabuku na kuŵangweluska ŵanthu za milimo iyo ŵakwenera kuchita na maulwani gha nyengo izi mu charu chithu. Enya, ukachita mulimo ukuru wa kuthandazga machenjezgo agho ghali mu uthenga wa Chivumbuzi 14:9-12.
GSAM 452Wovwiri wa Manyuzipepara Ghambura Kukolerana na Chisopa
GSAM 452.3Kutambuzgika uko nyengo iyo kukakolelera ŴaAdventist ŵa Zuŵa la Chinkhonde na Chiŵiri kukayowoyeka mu nkhani za ŵalembi ŵa manyuzipepara nga ni New York Sun, New York World, Chicago Inter Ocean, na ghanyake. Nkhani zikasindikizgika izo zikayowoya mwakufwatuka za nkhaza izo zikachitikiranga munthu wa mu United States chifukwa cha kupulikira njuŵi yake na kusunga zuŵa leneko ilo lazunulika mu dango. Kwizira mu nkhani za manyuzipepara za mtundu uwu, nkhani iyi yikafika ku ŵaŵazgi mamiliyoni ghanandi. Mu mwezi umoza, ŵanthu ŵanandi ŵakapulikiskika unenesko ukuru wa uthenga wa mungelo wachitatu kuluska awo tikakwaniska kufikira mu vyaka vyakujumpha 20.
GSAM 453Ukali wa Munthu Ukuchitiska Kuti Fumu Yilumbike
GSAM 453.1Ntheura vikuwoneka kuti kuyezgayezga kwa ŵanthu kulekeska mulimo wa Chiuta, na kupenja malango ghakukhozgera Sabata yakususkana na Sabata iyo yalangulika mu dango lachinayi, kwajura nthowa yakuti unenesko ulute panthazi mwaluŵiro chomene.
GSAM 453.2Para tikughanaghanira ivyo vyachitika mu myezi yichoko waka kwizira mu vinthu ivi, malemba ghaŵiri ghakwiza mwankhongono mu maghanoghano ghithu. Limoza likuti, “Tingachita kanthu kalikose chara kakususkana na unenesko, kweni kakukhozgera unenesko;”4 ndipo linyake likuti, “Nadi, ukali wa munthu umulumbaninge imwe; ukali wakukhalako muwulekeskenge.”5
GSAM 453Uchimi Wakukhwaskana na Malango gha Zuŵa Lakwamba la Sabata
GSAM 453.3Mu Ukaboni wa ulongozgi Na. 32, uwo ukasindikizgika mu 1885, muli mazgu ghakuyowoya umo malango gha zuŵa lakwamba la sabata ghazamukhazikiskikira mu United States. Ghakuti: “Kuti ŵatemweke na kupokera wovwiri, ŵakupanga malango ŵazomerenge pempho lakuti paŵe dango la zuŵa lakwamba la sabata.”6 Tiyeni tighanaghanirepo kanyengo umo ichi chafiskikira kale.
GSAM 453Dango la Chiwoneskero cha Charu Chose
GSAM 453.4Mu 1892 ŵanthu ŵakapempha Nyumba ya Malango kuti yikanizge kujura pa zuŵa lakwamba la sabata Chiwoneskero cha Charu Chose icho chikeneranga kuchitikira ku Chicago, Illinois, kwamba mu Meyi kufika mu Okutobala wa chaka chenechicho. Dango ili likazomerezgeka pa Julayi 19, 1892, chifukwa cha kuchichizgika kwakuyana ndendende na uko kukayowoyekerathu pachanya apa. Ndipo tikumbuke kuti uwu ukaŵa ulendo wakwamba kuti Nyumba ya Malango ya United States ya ku North America yipange dango pa nkhani ya Sabata.
GSAM 453.5Mipingo yikatumizga ndondomeko zikuru chomene za mazina, makalata ghakupempha, na mauthenga gha telegirafu. Yikapemphanga waka Nyumba ya Malango yayi, kweni mwalusungu (?) yikaphalirangaso ŵa mu Nyumba ya Malango kuti “na ichi tikulayizgana tekha na ŵanyithu kuti, kwamba sono kuya munthazi, tikanenge kuvotera panji kovwira kuti wapike udindo uliwose panji mulimo wakugomezgeka, muŵaro waliyose wa Nyumba ya Malango, kwali ni seneta panji mwimiliri, uyo wazamuvotera kuti Chiwoneskero cha Charu Chose chipikenso wovwiri wa mtundu uliwose, kwambura kulondezga ivyo vyazunulika mu vyakudumura ivi.” Ivyo ŵakakhumbanga vikaŵa vyakuti Chiwoneskero chijarikenge pa zuŵa lakwamba la sabata.
GSAM 454Ivyo Vikayowoyeka mu Nyumba ya Malango, 1892
GSAM 454.1Kuti muwone chiyelezgero cha ivyo vikayowoyeka mu Nyumba ya Malango apo dango ili likazomerezgekanga, ŵazgani ivi:
GSAM 454.1“Ningatemwa kuwona kuti mazgu ghakukana agha ghalembeke makora pa pepala na kupelekeka na Nyumba ya Malango ya United States. Ghalembani. Mungaghalemba wuli? ... Ghazunurani, usange muli na chikanga; ghakhozgerani, usange muli na chikanga; kasi mbalinga ŵa awo ŵakaghavotera ŵangazakawelera kuno? Nkhugomezga kuti palije nanga njumoza. Mukujiŵika pangozi mwa kulisuska.”
GSAM 454Kujilumba kwa Mpingo
GSAM 454.2Awo ŵakapempha na kuchitiska Nyumba ya Malango kuzomerezga dango ili ŵakaliwona kuti ntchitonda chakuzirwa mu chilato chawo cha kupanga malango gha chisopa. Ichi chikuwoneka makora pakuti yumoza wa ŵaliska ŵakumanyikwa aŵa, mu upharazgi wake ku Pittsburg, Pennsylvania, pamanyuma pake waka, wakati:—
GSAM 454.3“Kuti mpingo uli na nkhongono pa mawupu ghakuru gha ndyali panji ghakuwusa kwalongoreka makora chomene pa nkhani ya Chiwoneskero cha Charu Chose iyo yachitika sonosono. Nyumba ya Ŵaseneta ya United States, wupu wapachanya chomene mu charu, yikapulikira lizgu la chisopa na kuzomerezga dango la kupeleka $5,000,000 ku Chiwoneskero cha Charu Chose, na fundo iyo mpingo ukaŵikapo yakuti vipata vya chiwoneskero chikuru ichi vileke kujulika pa zuŵa lakwamba la sabata. Fundo yiwemi na yikuru iyi yikukumbuska Mkhristu kuti usange ichi chingachitika, ndikuti vinthu vinyake vyakukhumbikwa mwakuyana waka vingachitikaso. Mpingo ukulutilira kusanga nkhongono, ndipo lizgu lake lizamupulikikwa kanandi chomene munthazi kuluska kale.”
GSAM 454.3Ntheura tikuwona umo ukaboni wa ulongozgi uwo ukapelekeka mu 1885 wafiskikira na umo ukulutilira kufiskikira.
GSAM 455Kukolerana kwa Ŵakatolika na Ŵaprotesitanti
GSAM 455.1Pa nkhani iyi tizunurenge uchimi unyake uwo ukapelekeka mu 1885, ndiposo ukusangika mu Ukaboni wa ulongozgi Na. 32:—
GSAM 455.2“Para Chiprotesitanti chazamunyoloska woko lake kwambuka chinkhwawu kuti chikore woko la mazaza gha Roma; para chazamutambazga woko lake kwambuka chizongwe kuti chikolerane mawoko na chisopa cha kuyowoyeskana na mizimu ya ŵakufwa; para, chifukwa cha nkhongono ya kukolerana kwa magulu ghatatu agha, charu chithu chazamukana fundo yiliyose ya Dango lake Likuru yakuti ni boma la Chiprotesitanti na lakusankhika na ŵanthu, na kunozga nthowa zakuthandazgira mautesi na vipusikizgo vya papa, penepapo tingamanya kuti nyengo yakwana yakuti Satana wachite vyakuzizwiska, ndipo umaliro uli pafupi.”7
GSAM 455.3Kuti tilongore umo chigaŵa chakwamba cha uchimi uwu chikufiskikira kale, tikwenera waka kulaŵiska ivyo vikuchitika pafupi na ise. Wonani Ŵaprotesitanti, ŵaliska na ŵanthu ŵawo wuwo, ŵakuyezgayezga kukondweska Ŵakatolika, na kuŵachemera ku maungano ghawo, na vinyake vyantheura. Tikumbuke kuti mu 1885, apo ukaboni wa ulongozgi wa pachanya apa ukapelekekanga, pakaŵavya nanga ni kamanyikwiro kachoko waka ka vinthu vya mtundu uwu ivyo vikuwoneka sono.
GSAM 455.4Kuti nilongore umo Ŵaprotesitanti ŵakupenjera woko na wovwiri wa ŵakulondezga papa, nkhuzunura mazgu gha mu nyuzipepara ya Kansas City Star (Missouri) ya Malichi 18, 1896.
GSAM 455Ŵametodisti na Zuŵa la Mutuŵa Patrick
GSAM 455.5Pa Zuŵa la Mutuŵa Patrick, Malichi 17, 1896, Dokotala Mitchell, muliska wa mpingo ukuru wa Metodisti wa ku Kansas City, wakayowoya nkhani mu Nyumba ya Sumu na Maseŵero ya Coates ku Kansas City, Missouri. Star yikulongosora chigaŵa chinyake cha nkhani iyi kuti chikaŵa “chakuchitika chichoko chakukondweska nga ni sewero.” Ŵanthu ŵakamuŵira Dokotala Mitchell mu mawoko chomene apo wakayowoya ivi:—
GSAM 455.6“Kudemelera ku chisopa chako na kutinkha ŵanyako ni mwana wa kuleka kumanya. Tikuchita nthena chifukwa tikuŵamanya makora yayi ŵazengezgani ŵithu. Ise Ŵaprotesitanti tasambizgika kugomezga vinthu vyakofya vyambura kuyowoyeka vya Ŵakatolika. Ŵakatolika ŵasambizgika kugomezga vinthu vyakofya vyambura kuyowoyeka vya Ŵaprotesitanti. Sono tikumanya kuti maghanoghano ghithu ghakukhwaskana na ŵanyithu ghakaŵa ghakubudika para tikusendelera pafupi mwakuti tingalaŵiskana mu maso na kukorana mawoko; usange tamanyanenge makora chomene, mphanyi tikutemwana chomene. Takhala ŵakupatukana na kususkana. Ŵalondezgi ŵa Khristu wakutumbikika ŵakwenera kuchita soni. Ŵakhristu wose ŵawomboleka na ndopa zakuzirwa zenezi; tikukhozgeka na uchizi wenewuwu wa Chiuta, ndipo tikulindizga kukafika kuchanya kwenekuku. Pulikani, ŵabali, ntchiwemi kuti tambe kumanyana kuno pasi.”
GSAM 456.1Star yikulutilira kuti:—
GSAM 456.2“Penepapo Dokotala Mitchell wakazgokera kwa Patere Dalton [wasembe wa Katolika] uyo wakakhala kuseri kwake, ndipo wakanyoloska woko lake na kuti, ‘Pano, M'bali Dalton, pali woko lane.’ Patere Dalton wakawuka na kukora woko lakunyoloskeka ilo, ndipo apo Dokotala Mitchell wakamuthaskanga woko, wakati, ‘Kungaŵa kwakukhozga soni chomene usange, titakhala nyengo yitali nthena mu msumba umoza pano pa charu chapasi, tizakakhumbikwira mungelo kuti watimanyiske kwa yumoza na munyake kuchanya. Tiyeni timanyane pano pa charu chapasi.’ Ŵakupulika ŵakaŵa mu mawoko, ndipo Patere Dalton wati wakhala pasi, Dokotala Mitchell wakalutilira na nkhani yake.”
GSAM 456Chinthu Chikuru Chakudumura Nkhani
GSAM 456.3Tikuzunura mazgu gha mu uthenga unyake, wakulembeka ku Melbourne, Australia, pa Febuluwale 18, 1892:
GSAM 456.3“Nalongoreka kuti kuchanya kose kukulaŵiska umo vyakuchitika vikuwonekera. Nyengo yakusuzga yizamuvumbulika mu kulimbana kukuru uko kwatora nyengo yitali pa nkhani ya muwuso wa Chiuta pa charu chapasi. Chinthu chikuru chakudumura nkhani chichitikenge, ndipo sonosono wuwo.”
GSAM 456“Charu cha Chikhristu” cha Mweruzgi Brewer
GSAM 456.4Pakati pajumpha mazuŵa 11 kufuma apo chikalata ichi chikalembekera, ndipo pambere chindafike ku United States, pakachitika chinthu icho Ŵaprotesitanti na Ŵakatolika wose ŵakuchizunura kuti chikadumura ivyo vizamuchitikira charu ichi. Nkhuyowoya za cheruzgo cha Khoti Likuru Chomene la United States chakuti “Ichi ntcharu cha Chikhristu,” icho chikapelekeka pa Febuluwale 29 na Mweruzgi Mulara Brewer. Nga umo talongolera kale, pa Julayi 19 wa chaka chenechichi dango la kujara Chiwoneskero cha Charu Chose pa zuŵa lakwamba la sabata likazomerezgeka. Ŵaliska awo ŵakapemphanga mwankhongono kuti dango ili lizomerezgeke ŵakadidimizga pempho lawo pa fundo yakuti, pakuti Khoti Likuru Chomene lapharazga kuti ichi ntcharu cha Chikhristu, ntchakwenelera kuti Sabata ya Chikhristu yivikilirike kuti yileke kufipiskika. Ndimoso chipani cha Kusintha Vinthu mu Charu chikaghanaghaniranga. Pakuti ichi ntcharu cha Chikhristu, chikwenera kuzomerezga Chiuta na malango ghake kuŵa lufura lwa boma, na vinyake vyantheura. Nadi, chinthu chikuru chakudumura nkhani chikachitika mu kulimbana kwaumaliro uku, “ndipo sonosono wuwo.”
GSAM 457Nchimi za Kale
GSAM 457.1Mboniwoni za nchimi izo zikapelekeka ku ŵateŵeti ŵa Chiuta, nchimi, zikawonekanga kuŵa za mitundu yiŵiri—umoza ukachemekanga “mboniwoni zakujurika,” panji izo zikapelekekanga apo munthu wakawonekanga na ŵanyake uku wali mu mboniwoni; ndipo unyake ukachemekanga “mboniwoni zausiku.” Mboniwoni za mtundu wakwamba izi zikuzunulika mu 1 Samuyeli 3:1, umo muli nkhani ya mwana Samuyeli mu mazgu agha: “Mazgu gha Fumu ghakaŵa ghakusuzga kusangika mu mazuŵa ghara; pakaŵavya mboniwoni yakujurika.”
GSAM 457Mboniwoni Zakujurika
GSAM 457.2Yikaŵa mboniwoni ya mtundu uwu (mboniwoni yakujurika) iyo woko la Fumu likaŵa pa nchimi Ezekiyeli. Apo ŵalara ŵa Yuda ŵakakhala pamaso pake, ŵakamuwona wali mu mboniwoni yakujurika.8 Pa nyengo yinyake nchimi Daniyeli yikawona mboniwoni pakati pa ŵalongozgi ŵa Ŵakalidi. Ŵalekenge kufumapo, mphanyi ŵakamuwona wali mu mboniwoni, kweni “kutenthema kukuru kukaŵawira, mwakuti ŵakachimbira kukabisama.”9
GSAM 457Mboniwoni Zausiku za Amai White
GSAM 457.3Mboniwoni za nchimi za Amai White zakwambilira zose zikaŵa mboniwoni zakujurika. Kwambira mu 1884, mtundu wa mboniwoni izi wasintha pa fundo iyi, pakuti sono ni izo Malemba ghakuzichema “mboniwoni zausiku.” Ni maloto waka yayi, kweni mungelo wakung'azima mweneyura wakuwoneka na kuŵapa ulongozgi, nga umo wakachitiranga mu vyaka vyakwambilira mu mboniwoni zakujurika. Mu Baibolo muli vyakuchitika vinandi vya “mboniwoni zausiku,” nga umo tingawonera luŵiro para taŵazga Genizesi 46:2; Daniyeli 2:19; 7:13; Milimo 16:9; 18:9; 23:11; 27:23-25.
GSAM 458.1Mu mboniwoni zausiku izi za Amai White mwapelekeka mauchimi ghanandi ghakuzirwa, agho ghafiskika ndendende chomene, nga umo tayowoyera kale. Sono nizunurenge zinyake mwa mboniwoni izo zikapelekeka pamanyuma.
GSAM 458Kusamira ku Washington
GSAM 458.2Mu 1893, Amai White ŵakati:
GSAM 458.2“Milimo yinandi chomene sono yikuwunjikika ku Battle Creek. Milimo iyi yigaŵikenge na kuŵikika mu misumba yinyake, uko ungweru na kumanya vingatumbikira malo ghanyake, mphanyi vikukolerana na ndondomeko ya Chiuta. Fumu yikukhumba Yerusalemu wachiŵiri ku Battle Creek yayi. Pazamukhumbikwira kunozga kukuru, kusintha kukuru, na kusamuska vyakugwilira ntchito na mawupu usange khumbo la Chiuta lichitikenge.”
GSAM 458.3Pa Ungano Ukuru (General Conference) ku Oakland, California, mu Malichi, 1903, ŵakati:
GSAM 458.3“Kwa vyaka vinandi chenjezgo lapelekeka ku ŵanthu ŵithu lakuti, Fumaniko ku Battle Creek. Kweni chifukwa cha milimo yinandi iyo yikakhazikiskika kwenekura, chikaŵa chipusu kukhala papo, ndipo ŵanthu ŵakawonanga yayi chifukwa icho ŵakwenera kusamira kunyake.”
GSAM 458.4“Pakuzgora fumbo ilo lafumbika lakukhwaskana na kukhazikika ku malo ghanyake, nkhuzgora kuti, Enya. Maofesi gha Ungano Ukuru (General Conference) na mulimo wakusindikiza mabuku visamuskike ku Battle Creek. Nkhumanya yayi uko malo agho ghazamuŵa, kwali pa Mphepete mwa Nyanja ya Atlantic panji kunyake. Kweni ichi ndicho niyowoyenge: Mungaŵikangako chara libwe panji njerwa ku Battle Creek kuti muzengeso ofesi ya Review kwenekura. Chiuta wali nayo malo ghawemi kuluska agho.”
GSAM 458.5Wakati wapulika ulongozgi uwu, ungano wa ŵakugomezga ukavota “kuti maofesi gha Ungano Ukuru (General Conference) ghasamuskike ku Battle Creek, Michigan, kuya ku malo ghanyake pa Mphepete mwa Nyanja ya Atlantic.”
GSAM 459.1Pa ungano wa wupu wa ulongozgi wa Ungano Ukuru (General Conference) uwo ukachitikira ku Battle Creek, pamanyuma pa ungano ukuru wa Ungano Ukuru (General Conference), ŵakavota “kuti tikukhozgera kuŵika likuru la ofesi ya Ungano Ukuru (General Conference) mu chigaŵa chapafupi na Msumba wa New York.” Ntheura komiti yikuru yikasankhika kuti yipenje malo ghakwenelera. Komiti yikaphalira Amai White ivyo yikaghanaghananga kuchita, na kufumba usange ŵakaŵa na ungweru unyake wakuti ŵayipe. Pakuzgora ŵakati:—
GSAM 459.2“Fumu yitovwire kuti tichite vinthu mwamahara na lurombo. Nkhumanya nadi kuti yikukhumba kuti timanye, ndipo sonosono wuwo, uko tikwenera kuŵika nyumba yithu yakusindikizgiramo mabuku. Nkhukhorwa kuti nthowa yithu yimoza pera yakuvikilirika njakuti tiŵe ŵakunozgeka kusama panyengo yeneyiyo bingo likusama. Tiyeni tilombe kuti yitilongozge. Na umo yakulongozgera vinthu, yalongora kuti yikukhumba kuti tifumeko ku Battle Creek....
GSAM 459.3“New York yikukhumbikwira kuti mulimo uchitikiremo, kweni ningayowoya yayi usange nyumba yithu yakusindikizgiramo mabuku yikwenera kukhazikiskika kwenekura. Ningawona yayi kuti ungweru uwo napokera ngwakudunjika mwakukwana kuti nikhozgere kusamira uku.”
GSAM 459.4Yati yamara pafupifupi masabata ghaŵiri kupenja mu Msumba wa New York na matawuni ghakuwuzingilira, komiti yikatondeka kusanga malo ghakwenelera nyumba yakusindikizgiramo mabuku. Pa nyengo iyi kalata yikiza, yakulembeka pa Meyi 30, umo Amai White ŵakati:—
GSAM 459.5“Apo ŵabali ŵithu ŵakupenja malo gha nyumba yakusindikizgiramo mabuku ya Review and Herald, ŵakwenera kupenja Fumu na mtima wose. Ŵakwenera kuchita vinthu mwakuchenjera chomene, mwakutcheŵa, na lurombo, uku nyengo zose ŵakumanya kuŵavya nkhongono kwawo. Tingathembanga mahara gha ŵanthu chara. Tikwenera kupenja vinjeru ivyo Chiuta wakupeleka....
GSAM 459.6“Pa nkhani ya kukhazikiska wupu uwu ku New York, nkhwenera kuyowoya kuti, Chenjerani. Nkhukhozgera yayi kuti uŵe pafupi na New York. Sono ningapeleka yayi vifukwa vyane vyose, kweni nkhumanya nadi kuti malo ghalighose agho ghali pa mtunda wambura kujumpha mailosi 30 kufuma ku msumba uwo ghangaŵa pafupi chomene. Sandani ivyo vili mu malo ghanyake na mu vigaŵa vya pafupi. Nkhumanya nadi kuti viwemi vya Washington, D.C., vikwenera kusandika mwakupwelelera.
GSAM 460.1“Tingakhazikiskanga wupu uwu chara mu msumba panji mu vigaŵa vya ku mphepete kwa msumba. Ukwenera kukhazikiskika ku mizi, uko ungaŵa na malo ghakuwuzingilira.”
GSAM 460Uchimi wa Malo Ghakuguliskika pa Mtengo Uwemi
GSAM 460.2Yati yapokera uthenga uwu, komiti yikamba kupenja malo mu chigaŵa cha Washington uku yikulomba, ndipo kalata yachitatu yikiza na ulongozgi uwu:
GSAM 460.2“Takhala tikulomba kuti tipike ungweru wakukhwaskana na malo gha mulimo withu ku Vuma, ndipo ungweru wiza kwa ise mwakupulikikwa makora chomene. Napika ungweru wakuwonekerathu kuti tizamupelekeka malo ghakuti tighagure agho ŵanthu ŵakagwiliskirapo ntchito ndalama zinandi, ŵanthu awo ŵakaŵa na ndalama zakugwiliskira ntchito kwambura kukakatira. Ŵenecho ŵa nyumba zikuruzikuru izi ŵakufwa, panji ŵakwamba kutangwanika na chinthu chinyake, ndipo malo agho ghakuŵikika kuti ghaguliskike pa mtengo wapasi chomene....
GSAM 460.3“Kufuma ku ungweru uwo napika, nkhumanya kuti, panyengo yasono, likuru la Review and Herald likwenera kuŵa pafupi na Washington.”
GSAM 460Malo Agho Ghakayowoyekerathu Ghasangika
GSAM 460.4Yili na uthenga uwu, komiti yikamba kupenja malo mu Chigaŵa cha Columbia, kweni yikatondeka kusanga malo pa mtengo wapasi pa madola 1,000 pa ekala. Paumaliro ŵakayiphalira za Takoma Park. Uwu mbuthenga wakufuma ku komiti:—
GSAM 460.5“Tikasanga malo ghakukwana pafupifupi maekala 50 kuwaro pachoko pa Chigaŵa ichi, kweni mukati mwa mphaka za msumba wa Takoma Park, agho tikaŵa na mwaŵi wa kugura pa madola 6,000, panji kuti pa madola 120 pa ekala. Tikaghasanda makora chomene malo agha. Tikasanga kuti vyaka vinyake kumanyuma dokotala wa ku Boston wakaghasankha kuti ghaŵe malo gha chipatala cha kupweleleramo umoyo. Ŵakuti wakagwiliskirapo ntchito pafupifupi madola 60,000 pa kugura na kuŵikapo mtowa mwa kuwuskamo mathondo ghose, vigodo, na viswaswa. Masuzgo gha ndalama ghakamulekeska kufiska ivyo wakaghanaghananga kuchita, ndipo malo agho ghakaluta mu mawoko gha munthu uyo wakamukongozga ndalama na kuŵika malo agho kuŵa chikole. Kwa munthu uyu, mtengo wake ukaŵa madola 15,000.
GSAM 461.1“Ŵanthu ŵa mu Takoma Park, ŵakwimilirika na meya na ŵanthu ŵanyake ŵakulongozga, ŵakatipokelera na mtima wose ku malo agha, na kutilayizga kuti ŵazamukolerana nase mwachitemwa pakufiska ivyo tikukhumba kuchita.
GSAM 461.2“Mu maulendo ghithu ghose na kupenja kwithu, tikatondeka kusanga malo ghanyake ghakufiska vyose ivyo vikayowoyeka mu maukaboni gha ulongozgi mwakukwana nga ni agha. Tikugomezga kuti ulongozgi wa Chiuta watilongozgera ku malo agho wakukhumba kuti tikhalengepo.”
GSAM 461.3Pakuwona kufiskika kunandi kwa maukaboni gha ulongozgi agho ghazunulika mu chipaturo ichi na mu vipaturo vyakumanyuma, tiyeni “tigomezge mwa Fumu Chiuta withu, ndipo tikhozgekenge; ndipo tigomezge nchimi yake, ndipo tisakatenge,” kuti tiŵe ŵakunozgeka vyakuchitika ivyo vichali munthazi, na kuleka kubuchizgika navyo.